Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2024, thế giới có khoảng 240 triệu người mắc viêm gan B và 47 triệu người mắc viêm gan C mạn tính. Mỗi năm, căn bệnh này khiến hơn 1 triệu người tử vong. Tại Việt Nam, viêm gan B và C là nguyên nhân chính gây khoảng 90% trường hợp ung thư gan. Ước tính hiện nay, nước ta có khoảng 6,5 triệu người nhiễm viêm gan B và khoảng 1 triệu người nhiễm viêm gan C. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa được chẩn đoán do bệnh thường diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện tổn thương gan nghiêm trọng.
Ba con đường lây truyền chính
Ở Việt Nam, lây truyền từ mẹ sang con là con đường phổ biến nhất. Phần lớn trường hợp lây truyền xảy ra trong giai đoạn chu sinh, đặc biệt khi người mẹ có tải lượng virus cao hoặc dương tính với HBeAg. Trẻ nhiễm viêm gan B từ mẹ có nguy cơ cao tiến triển thành viêm gan B mạn tính nếu không được dự phòng kịp thời.
Lây truyền qua đường máu xảy ra khi máu của người nhiễm virus tiếp xúc với vùng da, niêm mạc bị tổn thương của người lành. Các tình huống nguy cơ bao gồm dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng, hoặc tiếp xúc với dụng cụ y tế không được khử trùng đúng cách.
Lây truyền qua đường tình dục có thể xảy ra khi quan hệ tình dục không an toàn với người mắc viêm gan B. Virus có trong một số dịch tiết của cơ thể và có thể xâm nhập qua các vết xước nhỏ ở niêm mạc, gây nhiễm bệnh. Viêm gan C ít lây qua đường tình dục hơn nhưng vẫn có nguy cơ, đặc biệt ở người có nhiều bạn tình.
Ai cần chủ động xét nghiệm viêm gan?
Một số nhóm đối tượng có nguy cơ nhiễm viêm gan B và C cao hơn do thường xuyên tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể chứa virus. Nhóm này bao gồm người thường xuyên phải truyền máu hoặc sử dụng các chế phẩm từ máu, bệnh nhân chạy thận nhân tạo, người được ghép tạng và người tiêm chích ma túy.
Người sống chung với người nhiễm viêm gan B mạn tính, đặc biệt khi có tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh, cũng có nguy cơ lây nhiễm. Những người có nhiều bạn tình, quan hệ tình dục không an toàn cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Đặc biệt, nhân viên y tế và những người làm công việc thường xuyên tiếp xúc với máu, chế phẩm máu có khả năng phơi nhiễm trong quá trình làm việc. Người sống trong môi trường tập thể như trại giam cũng cần được chú ý.
Phòng ngừa bằng vaccine và lối sống lành mạnh
Theo WHO, tiêm vaccine là biện pháp quan trọng nhất giúp phòng ngừa viêm gan B. Trẻ sơ sinh cần được tiêm liều vaccine viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh, đặc biệt là trẻ có mẹ nhiễm viêm gan B. Vaccine có hiệu quả bảo vệ cao, giúp tạo miễn dịch cho hơn 95% trẻ sơ sinh, trẻ em và thanh thiếu niên, giảm đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và các biến chứng như xơ gan, ung thư gan.
Đối với viêm gan C, hiện chưa có vaccine phòng ngừa, do đó việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào hạn chế tiếp xúc với nguồn lây. Người có nhu cầu xăm hình, châm cứu, xỏ khuyên cần lựa chọn cơ sở đảm bảo vô khuẩn, sử dụng dụng cụ riêng, được khử trùng đúng cách. Không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc các dụng cụ có nguy cơ dính máu. Quan hệ tình dục an toàn, sử dụng biện pháp bảo vệ cũng giúp giảm khả năng lây truyền.
Bên cạnh các biện pháp phòng nhiễm virus, người mắc viêm gan hoặc có nguy cơ bệnh gan cần duy trì lối sống lành mạnh: hạn chế rượu bia, ăn uống cân bằng, tăng cường rau xanh, hạn chế dầu mỡ. Cần thận trọng khi sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng, đặc biệt là các loại thuốc không rõ nguồn gốc. Người mắc viêm gan cần được theo dõi định kỳ và điều trị theo chỉ định của bác sĩ nhằm kiểm soát sự nhân lên của virus, giảm nguy cơ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan. Với viêm gan C, các thuốc kháng virus tác động trực tiếp hiện có thể điều trị khỏi phần lớn trường hợp nếu phát hiện và điều trị đúng.
