Bộ Y tế vừa ban hành tài liệu hướng dẫn về chế độ tập luyện dành riêng cho người mắc bệnh mạn tính và bệnh lý tim mạch. Theo đó, việc vận động đều đặn không chỉ giúp kiểm soát bệnh mà còn giảm nguy cơ biến chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Vì sao người bệnh mạn tính cần được hướng dẫn tập luyện riêng?
Người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hay bệnh mạch vành thường ngại vận động do lo sợ ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, và người bệnh mạn tính cũng không nằm ngoài khuyến cáo này nếu được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Hướng dẫn mới của Bộ Y tế nhấn mạnh rằng tập luyện đúng cách giúp cải thiện chức năng tim phổi, hạ huyết áp, ổn định đường huyết và giảm mỡ máu. Điều quan trọng là người bệnh phải được xây dựng chương trình tập phù hợp với từng bệnh lý cụ thể, không áp dụng một khuôn mẫu chung cho tất cả.
Nguyên tắc vàng khi tập luyện cho người bệnh tim mạch
Bộ Y tế lưu ý, trước khi bắt đầu chương trình tập luyện, người bệnh cần được khám sàng lọc và có sự đồng ý của bác sĩ điều trị. Một số bài tập phù hợp gồm đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội với cường độ vừa phải. Người bệnh tuyệt đối tránh các động tác rặn mạnh, nín thở hoặc tập luyện quá sức, có thể gây tăng đột ngột huyết áp và nguy cơ nhồi máu cơ tim.
Các chuyên gia tim mạch khuyến nghị nên khởi động từ 5 đến 10 phút trước khi tập, kết hợp các bài tập dãn cơ nhẹ nhàng. Trong quá trình tập, nếu xuất hiện triệu chứng đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc hồi hộp, người bệnh phải dừng ngay và liên hệ nhân viên y tế. Người bệnh nên tập từng buổi ngắn khoảng 20 đến 30 phút, có thể chia nhỏ trong ngày.
Các bệnh mạn tính thường gặp và bài tập được khuyến nghị
- Bệnh tăng huyết áp: Đi bộ nhanh, đạp xe cường độ nhẹ, thái cực quyền giúp giảm huyết áp hiệu quả.
- Đái tháo đường type 2: Kết hợp bài tập sức bền với tạ nhẹ, chú ý kiểm tra đường huyết trước và sau khi tập.
- Bệnh mạch vành: Tập phục hồi tim mạch dưới sự giám sát của bác sĩ, bắt đầu với đi bộ chậm rồi tăng dần.
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: Các bài tập thở sâu và đi bộ ngắn, tránh tập ngoài trời khi ô nhiễm không khí cao.
Lợi ích lâu dài khi duy trì thói quen vận động
Việc tập luyện đều đặn không chỉ giúp kiểm soát bệnh mạn tính mà còn giảm nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân. Theo thống kê từ các nghiên cứu quốc tế, người bệnh tim mạch duy trì hoạt động thể lực có thể giảm tới 30% nguy cơ tái phát biến cố tim mạch so với người ít vận động.
Bộ Y tế cũng khuyến cáo người bệnh nên kết hợp chế độ dinh dưỡng cân đối, nghỉ ngơi hợp lý và tuân thủ điều trị của bác sĩ. Người nhà có vai trò quan trọng trong việc động viên, tạo điều kiện để người bệnh tập luyện đúng nguyên tắc, an toàn và hiệu quả.
Lời khuyên khi bắt đầu tập luyện
Người bệnh nên bắt đầu với cường độ thấp, tăng dần thời gian và mức gắng sức theo khả năng của cơ thể. Nên ghi nhật ký tập luyện để theo dõi huyết áp, nhịp tim và cảm giác mệt mỏi, từ đó báo cáo lại cho bác sĩ trong các lần tái khám. Bộ Y tế nhấn mạnh, kiên trì chính là chìa khóa giúp người bệnh nhận được lợi ích tối đa từ hoạt động thể lực.
Hướng dẫn này được xây dựng nhằm tạo cơ sở cho các cơ sở y tế, bác sĩ và người dân áp dụng trong việc quản lý và điều trị bệnh mạn tính, hướng tới mục tiêu nâng cao sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng bệnh tật tại Việt Nam.
