Sáng 26.6 tại TP.HCM, Sở VH-TT TP.HCM và Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng tổ chức hội thảo khoa học Di tích Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, quy tụ các nhân chứng lịch sử cùng ôn lại hồi ức về một di sản đặc biệt.
“Căn cứ đỏ” giữa lòng TP.HCM
Trường Cơ khí Á Châu (nay là Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng) ra đời năm 1906, gắn với quá trình phát triển kinh tế thuộc địa của Pháp tại Nam kỳ. Theo Th.S Trần Nam Phi và Th.S Nguyễn Thị Thanh Thảo (Bảo tàng Tôn Đức Thắng): “Trong bối cảnh hệ thống cảng biển, đường sắt, xưởng cơ khí và các cơ sở sửa chữa tàu thuyền không ngừng được mở rộng, nhu cầu về đội ngũ công nhân kỹ thuật có tay nghề ngày càng trở nên cấp thiết. Để đáp ứng yêu cầu vận hành bộ máy kinh tế thuộc địa với chi phí thấp và nguồn nhân lực ổn định, người Pháp chọn giải pháp đào tạo công nhân kỹ thuật bản xứ nhằm phục vụ trực tiếp cho bộ máy khai thác thuộc địa”.
PGS-TS Hà Minh Hồng (ĐH KHXH-NV TP.HCM) cho biết: “Là trường dạy nghề đầu tiên ở Nam bộ đào tạo về cơ khí kỹ nghệ nên dân chúng còn gọi là 'trường bá nghệ'. Đầu năm 1911, Nguyễn Tất Thành xin vào học tại trường khoảng 3 tháng, sau đó xin được chân phụ bếp trên tàu Đô đốc Latouche Tréville. Ngày 5.6.1911, với tên Văn Ba, người thanh niên rời Sài Gòn bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước”.
Chủ tịch Tôn Đức Thắng theo học tại Trường Cơ khí Á Châu niên khóa 1915 - 1917, đánh dấu bước chuyển từ môi trường nông thôn sang đào tạo nghề công nghiệp và đô thị hiện đại.
Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TP.HCM Lê Tú Cẩm nhấn mạnh: “Nói theo cách thân thương: cả Bác Hồ và Bác Tôn đều theo học ở đây”. Năm 1932, Chi bộ Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời tại trường. Cựu học sinh Lê Văn Nuôi kể: “Học sinh Cao Thắng đã biến nhà trường thành chiến lũy, như một căn cứ địa chiến đấu ở trung tâm thành phố”.
Lầu đồng hồ - Di sản hơn 100 năm
Lầu đồng hồ được xây dựng năm 1924, mặt đồng hồ hình tròn bằng đá mài ghép đường kính khoảng 1,2 m, kết cấu chứa đồng hồ ngang khoảng 2,5 m. Phía sau là đồng hồ hiệu Garnier sản xuất tại Paris, vận hành bằng cơ chế quay tay, bánh răng, bu-li, dây cáp và đối trọng. Kiến trúc mô phỏng nhà mang nét văn hóa Việt Nam, giao thoa Đông - Tây, theo khuynh hướng kiến trúc Đông Dương giai đoạn 1900 - 1930. Qua hơn 100 năm, nhờ đội ngũ kỹ thuật nhà trường bảo dưỡng thường xuyên, đồng hồ vẫn vận hành tốt.
Đề xuất xếp hạng di tích lịch sử cấp TP
Th.S Vũ Thị Thu Hương (Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM) nhận định: “Nếu chỉ xét riêng niên đại, Trường Cao Thắng đã là một cơ sở giáo dục lâu đời. Xét riêng về dấu ấn lãnh tụ, trường là địa điểm có ý nghĩa lịch sử quan trọng. Còn xét riêng Lầu đồng hồ, Trường Cao Thắng có một công trình kiến trúc - ký ức đáng bảo tồn. Nhưng khi đặt tất cả yếu tố ấy trong cùng một cấu trúc, Cao Thắng hiện lên như một di sản sống của TP.HCM: nơi lịch sử giáo dục kỹ thuật, ký ức cách mạng và chức năng đào tạo con người hiện đại hội tụ trong một không gian duy nhất”.
Bà Hương cho rằng việc đề xuất xếp hạng di tích lịch sử cấp TP sẽ mở ra cơ chế bảo vệ, giáo dục và phát huy giá trị di tích.
Phó giám đốc Sở VH-TT TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt khẳng định: “Trường Cơ khí Á Châu do người Pháp xây dựng nhưng lại trở thành nơi đào tạo, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc của hai vị lãnh tụ đất nước. Ngôi trường sau này còn là 'địa chỉ đỏ' cách mạng, 'ngòi nổ' của những phong trào học sinh - sinh viên với biết bao tấm gương anh hùng bất khuất, hy sinh vì nghĩa lớn của dân tộc, trở thành 'bản anh hùng ca màu xanh' viết bằng máu và nước mắt của bao lý tưởng thanh niên khát vọng. Trường không chỉ là nơi dạy chữ, dạy nghề mà còn dạy cách sống làm người, làm nghề”.
