Trong khuôn khổ Lễ hội Vì hòa bình 2026, Bảo tàng Quảng Trị phối hợp cùng gia đình danh họa Lê Bá Đảng tổ chức triển lãm "Lê Bá Đảng - Tâm hồn thuần khiết Việt Nam" tại Bảo tàng Quảng Trị (30 Quang Trung, Đồng Hới), dự kiến diễn ra trong tháng 8.
Điểm nhấn từ xác máy bay B-52
Theo ông Lê Hồng Phương, cháu ruột danh họa Lê Bá Đảng, điểm nhấn đặc biệt của triển lãm là hai tác phẩm điêu khắc được sáng tác từ xác máy bay B-52 bị bắn rơi trong chiến tranh Việt Nam. Tác phẩm Cánh chim hòa bình được thực hiện năm 1973 từ những mảnh hợp kim của chiếc B-52 do ông Lê Đức Thọ mang sang Pháp trong thời gian diễn ra Hội nghị Paris. Dưới ngôn ngữ tạo hình của Lê Bá Đảng, những mảnh kim loại từng là một phần của cỗ máy chiến tranh được tái sinh thành hình tượng cánh chim sải cánh giữa bầu trời. Điều đặc biệt là người nghệ sĩ không xóa đi những vết rách, dấu tích bom đạn trên chất liệu; chúng được giữ nguyên như ký ức của chiến tranh, nhưng từ chính ký ức ấy lại nảy nở khát vọng hòa giải.
Hành trình nghệ thuật và hòa bình
Lê Bá Đảng (1921–2015) sinh ra tại làng Bích La Đông (Quảng Trị). Phần lớn hành trình sáng tạo của ông diễn ra tại Pháp, nhưng cội nguồn Việt Nam luôn hiện diện xuyên suốt tác phẩm. Ông đã trải qua những biến động lớn của thế kỷ 20: Thế chiến thứ hai, chiến tranh Việt Nam và giai đoạn tái thiết. Triển lãm giới thiệu các sáng tác về Chiến thắng Điện Biên Phủ, loạt Phong cảnh bất khuất lấy cảm hứng từ đường mòn Hồ Chí Minh, cùng những biểu tượng như Bàn chân Giao Chỉ, Hạt gạo Trường Sơn, Đất nước, Mẹ, Thiền, Tình yêu, Con người, Không gian Lê Bá Đảng và Không gian vũ trụ.
Bên cạnh tác phẩm mỹ thuật, triển lãm còn giới thiệu tư liệu về hoạt động phản đối chiến tranh của Lê Bá Đảng tại Pháp, bao gồm các tuyên bố của giới trí thức Pháp, áp phích kêu gọi hòa bình, bộ tranh thạch bản tham gia cuộc đấu giá nghệ thuật quốc tế năm 1968 nhằm gây quỹ ủng hộ nhân dân Việt Nam, cùng nhiều tư liệu ghi lại sự đồng hành của ông với các phái đoàn đàm phán Việt Nam trong thời gian Hội nghị Paris.
Di sản số và tư liệu quý
Theo ban tổ chức, triển lãm là kết quả nhiều năm bảo tồn và hệ thống hóa di sản do gia đình danh họa thực hiện. Hàng nghìn tác phẩm cùng hàng chục nghìn phim âm bản, dương bản, thư từ, bản thảo, catalogue và hiện vật đã được đối chiếu, xác lập niên đại. Ông Lê Hồng Phương chia sẻ: "Điểm nhấn của triển lãm là module di sản số, số hóa các tác phẩm và tư liệu để làm phong phú trải nghiệm của công chúng. Bên cạnh việc thưởng lãm tác phẩm gốc, người xem còn có thể tiếp tục khám phá kho tư liệu của Lê Bá Đảng trong không gian số".
Triển lãm "Lê Bá Đảng – Tâm hồn thuần khiết Việt Nam" lần đầu phác họa một cách hệ thống chân dung toàn diện của danh họa thông qua sự kết hợp giữa tác phẩm nghệ thuật và kho tư liệu nguyên gốc. Đây là bước tiếp nối các triển lãm trước: năm 1992 tại quê nhà sau hơn nửa thế kỷ xa quê; năm 2021 với khoảng 100 tác phẩm nhân dịp 100 năm ngày sinh; năm 2024 với 150 tác phẩm trong Lễ hội Vì hòa bình lần thứ nhất. Triển lãm góp phần kết nối ký ức với hiện tại, Việt Nam với thế giới, lan tỏa những giá trị nhân văn mà Lê Bá Đảng theo đuổi suốt hơn bảy thập niên sáng tạo.
