Bảo tàng tỉnh Quảng Trị vừa tiếp nhận các hiện vật do đoàn thám hiểm hang động Anh – Việt hiến tặng để phục vụ công tác nghiên cứu và trưng bày. Theo đó, đoàn thám hiểm hang động Hoàng gia Anh do ông Howard Limbert làm trưởng đoàn đã phát hiện 5 chiếc rìu đá tại hang Én thuộc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Các rìu đá được xác định có niên đại khoảng 6.000–8.000 năm, thuộc thời kỳ đá mới, nhiều khả năng gắn với văn hóa Bàu Tró.
Phân bổ lưu giữ tại ba địa điểm
Theo thông tin từ Bảo tàng Quảng Trị, hiện 5 lưỡi rìu đá cổ được phân bổ lưu giữ tại 3 địa điểm. Tại Bảo tàng Hà Nội, qua quá trình thẩm định, các chuyên gia bước đầu nhận định những hiện vật này có niên đại từ khoảng 6.000 – 8.000 năm trước. Trong khi đó, theo nhận định của vợ chồng ông Howard Limbert, các lưỡi rìu có thể có niên đại khoảng 5.000 năm trước Công nguyên, thuộc thời kỳ đá mới.
Quá trình tiếp nhận hiện vật
Bà Nguyễn Thị Phương Thảo, hướng dẫn viên tiếng Anh thuộc Bảo tàng Quảng Trị cho biết, sau khi đoàn thám hiểm hang động Hoàng gia Anh do ông Howard Limbert dẫn đầu phát hiện các lưỡi rìu đá cổ, phía đoàn đã chủ động gửi hình ảnh kèm một bức thư ngắn. Trong thư, ông Howard Limbert bày tỏ nguyện vọng gửi tặng các hiện vật này cho ngành văn hóa Quảng Trị. Thông tin sau đó được chuyển đến ông Đặng Đông Hà – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, và ngay lập tức Bảo tàng Quảng Trị được giao nhiệm vụ tiếp nhận.
Bà Thảo chủ động liên hệ với ông Howard Limbert và nhận được sự hợp tác rất nhiệt tình. Đến ngày 15/4, bà cùng lãnh đạo bảo tàng đã trực tiếp gặp vợ chồng ông để tiếp nhận 2 lưỡi rìu đá cổ.
Dấu hiệu chế tác rõ ràng
Theo ông Howard Limbert, trong quá trình đoàn di chuyển vào hang Sơn Đoòng, khi đi qua hang Én, một thành viên trong đoàn là Nguyễn An đã tình cờ phát hiện một lưỡi rìu đá. Từ phát hiện ban đầu này, cả đoàn tiến hành tìm kiếm xung quanh và tiếp tục phát hiện thêm 4 lưỡi rìu khác. Các hiện vật đều có bề mặt nhẵn bóng, dấu hiệu rõ ràng của quá trình chế tác và sử dụng. Sau đó, đoàn đã thu thập và mang các hiện vật ra ngoài để nghiên cứu và bảo quản.
Các lưỡi rìu được xác định chế tác từ đá silic, gồm hai loại chính là rìu vai xuôi và rìu vai ngang. Trên thân và phần lưỡi vẫn còn lưu lại dấu vết ghè đẽo và mài nhẵn – đặc trưng của kỹ thuật chế tác công cụ thời tiền sử. Đáng chú ý, nhiều hiện vật có dấu hiệu mài mòn, sứt khuyết ở phần lưỡi và chuôi. Điều này cho thấy chúng đã được sử dụng nhiều lần trong hoạt động sinh hoạt và sản xuất, như chặt cây, khai phá tự nhiên.
Giá trị khảo cổ và du lịch
Các rìu đá được tìm thấy nằm trong lớp trầm tích bị nước lũ bào mòn bên trong hang Én, nơi vẫn còn dấu tích của các tầng văn hóa cổ. Điều này củng cố nhận định rằng khu vực Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng từng là nơi cư trú hoặc sinh hoạt của con người từ hàng nghìn năm trước. Hang Én, một trong những hang động lớn nhất thế giới, có chiều dài hơn 1,6 km, thể tích khoảng 6,7 triệu m³, với không gian rộng lớn, trần cao và nhiều cửa hang đón ánh sáng tự nhiên. Đây cũng là điểm du lịch mạo hiểm được khai thác từ năm 2012 và là cửa ngõ dẫn tới hang Sơn Đoòng nổi tiếng.
Vừa qua, trong đợt khảo sát từ ngày 21/3 đến 11/4, đoàn thám hiểm còn phát hiện thêm 26 hang động mới trong vườn quốc gia, nhiều hang có cấu trúc độc đáo, sông ngầm và hệ thống thạch nhũ đa dạng, tiếp tục cho thấy tiềm năng lớn về nghiên cứu và du lịch của khu vực.
