Bốn nguyên nhân khiến thảo nguyên không có cây thân gỗ
Trên các thảo nguyên bao la, sự vắng bóng của cây thân gỗ không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của bốn yếu tố khắc nghiệt: nước, đất, gió và động vật. Lượng mưa hàng năm tại thảo nguyên ôn đới chỉ từ 200–400 mm, trong khi thảo nguyên nhiệt đới (xavan) đạt 550–1000 mm nhưng phân hóa thành hai mùa mưa – khô cực đoan. Theo số liệu khí tượng tại thảo nguyên Xilingol (Nội Mông), dù lượng mưa chỉ 350 mm, lượng bốc hơi hàng năm lên tới 1800 mm, tạo thâm hụt nước khổng lồ. Cây thân gỗ lớn thoát hơi nước liên tục qua lá, nhanh chóng bị vắt kiệt và chết khát, trong khi cỏ có thể héo úa vào mùa khô và tái sinh từ hạt.
Tầng cacbonat canxi – bức tường dưới lòng đất
Ở độ sâu 20–60 cm dưới bề mặt thảo nguyên, tồn tại một tầng cacbonat canxi tích tụ dày trung bình 30 cm, cứng như bê tông nhẹ. Tầng này chặn đứng rễ cọc của cây thân gỗ, khiến chúng không thể đâm sâu. Ngược lại, loài cỏ với hệ rễ chùm ngắn chỉ khai thác dinh dưỡng ở độ sâu 20–30 cm, biến tầng canxi thành lá chắn bảo vệ sự độc tôn của mình.
Gió mạnh và thiên tai quật ngã cây non
Do rễ không thể bám sâu, cây thân gỗ non dễ bị quật ngã bởi gió mạnh trên thảo nguyên phẳng – nơi tốc độ gió trung bình thường xuyên vượt 5 m/s và gió giật đạt trên 10 m/s. Ngoài ra, các trận cháy hoang định kỳ do sấm sét vào mùa khô thiêu rụi mọi thứ trên mặt đất. Cây thân gỗ bị tiêu diệt hoàn toàn, trong khi cỏ với gốc rễ được bảo vệ dưới lớp đất nông lại tái sinh xanh tốt sau mưa đầu mùa.
Động vật ăn cỏ triệt tiêu mầm cây
Thảo nguyên là thiên đường của hàng triệu động vật ăn cỏ. Theo bản năng, chúng gặm nhấm những mầm cây non nhô cao hơn cỏ, khiến cây thân gỗ bị triệt tiêu ngay từ giai đoạn đầu. Sự kết hợp của chăn thả quá mức và cháy rừng định kỳ duy trì trạng thái chỉ có cỏ.
Vai trò sinh thái của đồng cỏ
Dù không có cây thân gỗ, đồng cỏ đóng vai trò quan trọng trong hấp thụ carbon. Mỗi hécta đồng cỏ tự nhiên cố định 1,3 tấn carbon mỗi năm. Trên quy mô toàn cầu, hệ sinh thái này đóng góp 30–50% trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, khoảng 40% diện tích đất toàn cầu đang bị suy thoái do chăn thả quá mức, biến đổi khí hậu và khai khoáng, với tốc độ biến mất khoảng 1 triệu km² mỗi năm. Theo Doisongphapluat.nguoiduatin.vn, con người là tác nhân chính gây mất cân bằng sinh thái.
