Tọa đàm 'Văn hóa trong kỷ nguyên số': Thúc đẩy công nghiệp văn hóa và xây dựng báo chí văn hóa
Chiều 20/4, tại TP.HCM, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam và HTV đã tổ chức tọa đàm "Văn hóa trong kỷ nguyên số - Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia". Sự kiện quy tụ đông đảo lãnh đạo, nhà quản lý, nhà khoa học và đại diện các đơn vị báo chí, diễn ra trong bối cảnh hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam.
Tọa đàm ghi nhận hơn 30 tham luận, được tổ chức thành 3 phiên thảo luận chuyên sâu, tập trung làm rõ vai trò của văn hóa và báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số. Các chuyên gia đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả lan tỏa giá trị văn hóa, góp phần phát huy sức mạnh mềm quốc gia.
TP.HCM: Lợi thế và thách thức trong phát triển công nghiệp văn hóa
Thạc sĩ, NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho biết thành phố sở hữu nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa. Hệ sinh thái doanh nghiệp đa dạng, tài nguyên văn hóa phong phú với 321 di tích lịch sử - văn hóa, cùng sự đa dạng của cộng đồng 54 dân tộc, tạo nên nguồn cảm hứng và lợi thế phát triển sản phẩm mang bản sắc riêng.
Bà Thúy nhấn mạnh: "Trọng tâm của công nghiệp văn hóa là chuyển hóa các giá trị di sản thành sản phẩm kinh tế, phát triển các sự kiện văn hóa mang tính thương hiệu, qua đó khẳng định vai trò kép: vừa là động lực tăng trưởng, vừa là sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa."
Tuy nhiên, bà cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế như thiếu hành lang pháp lý riêng, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu, chuyển đổi số còn chậm và vấn đề bản quyền chưa được kiểm soát hiệu quả. Định hướng được đặt ra là gắn phát triển công nghiệp văn hóa với tăng trưởng bền vững, phát huy bản sắc và đẩy mạnh hội nhập quốc tế.
PGS.TS. Huỳnh Quốc Thắng, giảng viên cao cấp Khoa Văn hóa học, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, bổ sung rằng công nghiệp văn hóa không chỉ là lĩnh vực sáng tạo mà còn là ngành kinh tế đặc thù, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế và nâng cao hình ảnh đô thị. Ông nhấn mạnh TP.HCM có lợi thế phát triển các ngành như điện ảnh, truyền thông thị giác và du lịch văn hóa, nhưng cần một chiến lược đầu tư bài bản để các nhân tố 'thăng hoa' thành hệ thống giá trị thương hiệu địa phương.
Báo chí: Vai trò dẫn dắt và định hình giá trị văn hóa trong kỷ nguyên số
Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ - nhà báo Lê Thế Chữ cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, báo chí cần chủ động đổi mới cách làm nội dung, đưa văn hóa lên các nền tảng số bằng ngôn ngữ hiện đại để tiếp cận rộng rãi hơn, đặc biệt là giới trẻ. Ông nói: "Chúng tôi ý thức rằng nếu giới trẻ hiểu về văn hóa, họ sẽ là những người giữ gìn và phát triển những giá trị ấy."
Ông Chữ nhấn mạnh báo chí không nên chạy theo tốc độ hay số lượng tin bài, mà cần tập trung vào chiều sâu, làm rõ giá trị văn hóa và thể hiện theo cách gần gũi. Điều này giúp báo chí giữ được vai trò dẫn dắt, không bị cuốn theo dòng thông tin tức thời và tạo ra giá trị bền vững cho công chúng.
Thư ký tòa soạn tạp chí điện tử Tri thức - ZNews Lê Quang Đức, Thạc sĩ Công nghiệp Văn hóa và Sáng tạo, cho biết trong kỷ nguyên số, báo chí trở thành một tác nhân trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, phân phối và định nghĩa văn hóa. Ông Đức nói: "Báo chí điện tử tham gia sâu vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa, từ phân phối đến tái sản xuất nội dung. Thông qua việc lựa chọn, nhấn mạnh và lặp lại các chủ đề, báo chí có thể biến một hiện tượng văn hóa thành xu hướng xã hội."
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng báo chí điện tử đang đối mặt với áp lực từ nền kinh tế chú ý và thuật toán phân phối nội dung, khiến nhiều sản phẩm văn hóa bị rút gọn, đơn giản hóa và thiếu chiều sâu. Để khắc phục, ông đề xuất xây dựng một mô hình báo chí tích hợp, phát triển theo hướng đa nền tảng, kết hợp linh hoạt giữa bài viết, video, podcast và các hình thức kể chuyện số. Đồng thời, báo chí cần giữ vững định hướng giá trị, không để bị chi phối hoàn toàn bởi thuật toán và 'kinh tế chú ý'.
Văn hóa: Nền tảng cốt lõi của phát triển quốc gia
Phát biểu kết luận tại tọa đàm, ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh văn hóa không còn là yếu tố 'đi kèm' mà đã trở thành nền tảng cốt lõi của phát triển quốc gia trong bối cảnh mới. Ông nói: "Trong tư duy mới của Đảng tại Nghị quyết Đại hội XIV, văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế và chính trị. Nếu kinh tế là 'phần cứng' của quốc gia, thì văn hóa chính là 'hệ điều hành' — thứ quyết định quốc gia đó vận hành có nhân văn, bền vững và bản sắc hay không."
Theo ông Lâm, công dân Việt Nam cần được trang bị 'kháng thể văn hóa' và năng lực số để thích ứng với môi trường mới. Văn hóa không dừng lại ở bảo tồn mà cần được tái hiện bằng những hình thức hiện đại, sáng tạo, phù hợp với không gian số, từ đó lan tỏa rộng rãi hơn, đặc biệt tới thế hệ trẻ.
TP.HCM được kỳ vọng trở thành trung tâm văn hóa - sáng tạo, không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế mà còn là không gian văn hóa đặc sắc, có khả năng lan tỏa trên nền tảng số. Việc ứng dụng các công nghệ mới trong bảo tàng, di tích hay biểu diễn nghệ thuật được xem là những hướng đi cụ thể nhằm đưa di sản đến gần hơn với công chúng.
Tuy nhiên, ông Lâm cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: công nghiệp văn hóa Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng, thiếu những sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế, trong khi môi trường văn hóa, đặc biệt trên không gian mạng, còn tồn tại không ít biểu hiện lệch chuẩn. Vai trò của báo chí được đặt ra với yêu cầu cao hơn, không chỉ dừng ở việc phản ánh mà còn phải định hướng, kiến tạo và lan tỏa giá trị.
Ông nhấn mạnh: "Báo chí trong kỷ nguyên mới không chỉ là người đưa tin. Mỗi bài báo phải là một nhịp cầu chuyển hóa giá trị văn hóa thành những câu chuyện truyền cảm hứng." Từ đó, yêu cầu xây dựng 'cơ quan báo chí văn hóa' - hình mẫu của sự chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, mỗi tòa soạn phải là môi trường văn hóa tiêu biểu và nói không với giật gân, câu view.
Đồng thời, việc thúc đẩy công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và ngoại giao văn hóa cũng được đặt ra như những hướng đi trọng tâm trong kỷ nguyên mới để mở rộng 'biên giới mềm' và 'sức mạnh mềm' của quốc gia.
