Hơn 50% người mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) gặp tình trạng suy giảm chức năng ở mức nghiêm trọng, theo thống kê của Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH). Căn bệnh này phức tạp hơn nhiều so với hình ảnh "thích sạch sẽ, ngăn nắp" thường thấy trên mạng xã hội.
Từ trend mạng xã hội đến hiểu lầm kéo dài
Trong nhiều năm qua, cụm từ "tôi bị OCD" trở nên phổ biến trên các nền tảng như TikTok và Facebook, thường được dùng để mô tả những người thích gọn gàng hoặc cầu toàn. Tuy nhiên, theo International OCD Foundation, OCD là một rối loạn sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, không phải một nét tính cách. Bệnh hình thành từ vòng lặp giữa suy nghĩ ám ảnh và hành vi cưỡng chế nhằm giảm lo âu. Nhiều người mắc OCD thậm chí không có biểu hiện thích dọn dẹp; ám ảnh của họ có thể liên quan đến an toàn, trách nhiệm, tôn giáo, đạo đức, sức khỏe hoặc những suy nghĩ xâm nhập ngoài ý muốn.
Mai Chi (24 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: "Trước đây mình cũng nghĩ OCD là kiểu người thích sạch sẽ quá mức thôi. Nhưng sau khi tiếp xúc với người cháu trong gia đình mắc OCD, mình mới biết thực tế hoàn toàn khác." Người cháu của cô thường xuyên kiểm tra khóa cửa, công tắc điện nhiều lần trước khi ra ngoài, mất gần một tiếng chỉ để kiểm tra cửa. "Mình nhận ra đây không phải sở thích hay tính cách mà là một thứ khiến người bệnh rất mệt mỏi," Chi nói thêm.
Triệu chứng và tác động thực sự của OCD
Theo NIMH, OCD được đặc trưng bởi các suy nghĩ ám ảnh lặp đi lặp lại ngoài ý muốn và các hành vi cưỡng chế nhằm giảm lo âu. Người mắc thường nhận thức suy nghĩ của mình là vô lý nhưng không thể kiểm soát. Ví dụ, một người có thể lo sợ quên tắt bếp dù đã kiểm tra nhiều lần, hoặc bị ám ảnh bởi vi khuẩn đến mức rửa tay hàng chục lần mỗi ngày. Các hành vi này giảm lo âu ngắn hạn nhưng kéo dài vòng lặp ám ảnh.
Để được chẩn đoán OCD, các triệu chứng phải chiếm nhiều thời gian trong ngày, gây đau khổ đáng kể hoặc ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ xã hội. Dữ liệu từ NIMH cho thấy khoảng 50,6% người trưởng thành mắc OCD gặp mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh hoạt hàng ngày. Chuyên gia Debbie Sookman, Đại học McGill (Canada), cảnh báo: "Thiếu chuyên môn về OCD đang đặt người bệnh vào nguy cơ nguy hiểm." Việc hiểu sai khiến nhiều người ngại chia sẻ và chậm tìm đến hỗ trợ chuyên môn.
Điều trị và sự thấu hiểu cần thiết
OCD có thể được điều trị bằng liệu pháp nhận thức hành vi, liệu pháp phơi nhiễm và ngăn ngừa phản ứng (ERP) hoặc thuốc theo chỉ định. Phát hiện sớm và can thiệp đúng cách giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống. Theo International OCD Foundation, một quan niệm sai phổ biến là cho rằng "ai cũng có một chút OCD". Thực tế, OCD chỉ được xác định khi triệu chứng gây đau khổ và ảnh hưởng rõ rệt. Sự thấu hiểu từ cộng đồng đóng vai trò quan trọng, giúp người bệnh tìm kiếm điều trị và hỗ trợ tâm lý kịp thời.
