Phòng 1+8: Trái tim 'nóng' của Báo Nhân Dân trong ký ức nghề báo
Tại tầng 2 khu nhà A 71 Hàng Trống, có một căn phòng với cửa sổ luôn sáng đèn mỗi đêm nhưng thường vắng vẻ vào buổi sáng. Hoạt động của nó 'lệch múi giờ' so với nhịp vận hành của cả tòa soạn. Đó chính là phòng trực xuất bản 1+8 thuộc Ban Thư ký-Biên tập, được coi là khu vực 'bếp núc' và có lẽ cũng là nơi 'nóng' nhất trong hoạt động nghiệp vụ của tờ báo Đảng. Thời kỳ trước, khi Báo Nhân Dân hằng ngày chỉ có 4 trang, phòng xuất bản này đã thừa hưởng cái sự 'nóng' ấy, với không khí mịt mù khói thuốc, ấm trà đặc, chuông điện thoại liên tục và tiếng máy thu tin Thông tấn xã xèn xẹt.
Những buổi giao ban sôi động và tranh luận nghiệp vụ
Vào báo cuối năm 1996, tác giả thuộc lứa hậu bối, được xem là có 'căn' với phòng 1+8. Nơi đây quy tụ những 'tượng đài' như các nhà báo Đinh Luyện, Khắc Thuyết, Kông Ngoạn, Xuân Điệt, Phạm Sơn, nhiều người trong số họ dành cả đời làm báo với 'nghiệp' thư ký. Chữ 'nghiệp' này được nghe từ nhà báo Khắc Thuyết, thể hiện sự gắn bó sâu sắc. Sức 'nóng' ở 1+8 hiện rõ qua những buổi giao ban hằng ngày, nơi không khí tranh luận nghiệp vụ đôi khi lên đến cao trào. Tổng Biên tập Hồng Vinh từng 'nhẹ nhàng' rút kinh nghiệm với Ban Thư ký-Biên tập về số báo vừa ra, còn Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh sẵn sàng trao đổi ý kiến gay gắt với Phó Trưởng ban Chính trị-xã hội Duy Phục hoặc phê bình kíp trực xuất bản để sót tin.
Trong một buổi giao ban đáng nhớ, sau khi Trưởng ban Quản lý phóng viên thường trú Minh Sơn chất vấn về việc bị gác trang, Trưởng ban Thư ký-Biên tập Khắc Thuyết đã lôi từ ngăn bàn ra một bản thảo bị sửa như 'pháo hoa' để 'ba mặt một lời' giữa cuộc họp. Những màn tranh luận sôi nổi giữa các nhà báo Nghiêm Thanh - Xuân Điệt, Tô Vương - Kông Ngoạn thường xuyên nảy sinh và trở thành đề tài bàn tán dưới gốc đa vài hôm sau. Ở cuộc giao ban 1+8, 'xô xát' nghiệp vụ là chuyện thường xuyên, từ tranh cãi giữa Ban Thư ký-Biên tập với các ban khác đến chuyện chồng lấn mảng miếng giữa các ban chuyên môn.
Số điện thoại 8255672: Biểu tượng của sự 'nóng' bỏng
Người thư ký-biên tập hẳn đều nhớ dãy số 8255672, một trong vài số điện thoại mà đến giờ vẫn in đậm trong ký ức mà không cần smart phone. Sức 'nóng' ở phòng 1+8 không chỉ ở những buổi giao ban, mà còn thể hiện qua tiếng chuông điện thoại bàn này (thời đó chưa có đầu số 0243). Buổi sáng, điện thoại ít đổ chuông, nhưng hễ nó kêu là hầu như 'có chuyện'. Từ buổi chiều đến đêm, chuông reo liên tục, đến mức trở thành ám ảnh với nhiều biên tập viên.
Đầu dây bên kia có thể là cấp trên, phóng viên thường trú, cộng tác viên, bạn đọc... Trao đổi qua số này thường liên quan đến cập nhật, sửa chữa tin bài, chỉ đạo từ cấp cao, hoặc trả lời thắc mắc. Đôi khi, biên tập viên phải chép lại cả bản tin hoặc bổ sung thông tin dài qua điện thoại. Thời Tổng Biên tập Đinh Thế Huynh, ông hay gọi điện từ phòng mình chỉ đạo vào số máy này, có hôm máy bận quá lâu, ông xô cửa phòng 1+8 chỉ để 'hỏi thăm ai' đang ôm máy. Cường độ hoạt động của số máy 8255672 tỷ lệ thuận với độ 'nóng' của phòng, kéo dài từ khoảng 3-4 giờ chiều đến nửa đêm, thậm chí có hôm đến 1-2 giờ sáng hôm sau.
Trang ma-két giấy: Thước đo của sự căng thẳng
Độ 'nóng' mỗi buổi trực thời sự 1+8 một thời cũng được đo bằng độ dày trang ma-két của các họa sĩ như Đức Bảo, Ngọc Hùng, Văn Ẩm, Thế Phượng, Trọng Thanh. Thời đó chưa trình bày báo bằng máy tính, nhiều hôm ma-két trang 1 của chú Văn Ẩm dày như 'cái bánh đa', nặng và ướt do được bồi nhiều lớp, dùng hồ dán và kim loại từ giập ghim. Trưởng phòng Mỹ thuật Đức Bảo kết thúc buổi trực bằng ba - bốn lần gọt bút chì và dùng hết nửa cục tẩy, trong khi Phó Trưởng phòng Mỹ thuật Dương Ngọc Hùng xõa tóc với mớ bút dạ khô, bút xóa, dao dọc giấy phối hợp với Phó Trưởng ban Kông Ngoạn đảo ma-két trang 1.
Trưởng ban Đinh Luyện, dù cùng quê, cũng không ít lần phát cáu với họa sĩ Trọng Thanh vì tỉ mẩn cắt dán lại cái tít bài đinh chân trang. Hai họa sĩ Việt Anh, Hoàng Quân ở thế hệ sau, dù học hết 'bài' của các trưởng bối, cũng vã mồ hôi với mỗi buổi trực. Những hôm như thế, tờ 'phướn' (bảng danh mục tin, bài, số chữ đếm thủ công) của trợ lý biên tập dài cả mét, trang 1 nhiều tin, ảnh, khó trình bày, lại đảo đổi liên tục, khiến cả kíp trực căng thẳng và đói, nhiều lúc họa sĩ to tiếng cả với Trưởng, Phó ban.
Sự 'nóng' lan tỏa và chuyển đổi công nghệ
Cái sự 'nóng' ở phòng 1+8 còn lan sang cả Phòng Kỹ thuật xuất bản và Phòng Sửa bài. Trưởng kíp kỹ thuật Trần Đăng thường xuyên cầm các trang ma-két nham nhở sang 1+8 bày tỏ thái độ với lãnh đạo ban, trong khi Trưởng phòng Sửa bài Cù Huy Liên tối muộn phát hiện sót phần tiếp hay lỗi cũng chạy vào phòng cằn nhằn. 'Chốt chặn' cuối cùng của báo Đảng luôn vững vàng, tin cậy, là hậu phương vững chắc cho các phóng viên.
Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, họp giao ban online đã thay thế các cuộc trao đổi trực tiếp ở phòng 1+8. Smart phone giúp thông báo nhanh chóng, nên số hotline phòng 1+8 chắc đã ít đổ chuông. Làm báo giấy ứng dụng CMS và dàn trang bằng máy tính từ lâu, giúp giảm bớt căng thẳng giữa lãnh đạo ban, họa sĩ, biên tập viên. Tuy nhiên, phòng 1+8 Ban Thư ký-Biên tập vẫn được khẳng định là nơi 'nóng' nhất tòa soạn, duy trì vai trò 'chốt chặn' cuối cùng đầy trách nhiệm.
Rời nơi đây đã gần 18 năm, nhưng mỗi lần trực xong ấn phẩm Thời Nay ra về, tác giả vẫn thấy căn phòng 1+8 sáng đèn và sáng ra vẫn vắng vẻ như ngày nào, một hình ảnh khó phai trong ký ức nghề báo.
