Trước kia, chủ căn nhà là tri huyện Nguyễn Văn (Minh) Giác - một trong những người giàu nhất làng. Nền nhà lót bằng gạch tàu màu đỏ hình lục giác đều, khi lát nền giống như vân trên mai rùa, nhìn độc đáo và hoài cổ. Gạch làm từ đất sét nung nên "đông ấm, hạ mát". Ngày trước, chỉ các công trình công cộng hoặc nhà điền chủ giàu có mới lát gạch tàu lục giác.
Lịch sử và kiến trúc độc đáo
Ông Nguyễn Minh Luận (cháu nội ông huyện Giác) kể, lúc xây nhà, dù toàn bộ cấu trúc nhà đã hoàn thành nhưng suốt 3 năm sau đó vẫn không thể làm được bộ cửa chính. Có ý kiến cho rằng, có thể vì ông huyện Giác chờ thời điểm đại cát mới lắp cửa hoặc do sự khắt khe trong việc tìm kiếm tấm gỗ hoàn hảo nhất để xứng tầm với công trình.
Diện tích khuôn viên khoảng 4.000 m2. Nhà chính phía trước 3 gian 2 chái, dành thờ phượng, tiếp khách và chỗ ở của vợ chồng gia chủ. Dãy nhà phụ phía sau cho con cái và người làm. Hai khối nhà được kết nối bằng sân trong.
Đây là một nhà Nam bộ điển hình cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20: bên ngoài tiếp thu thẩm mỹ phương Tây, bên trong vẫn giữ nội thất và trật tự sống phương Đông. Mặt tiền với tường dày, vòm với hàng cột kiểu Hy Lạp (thức Corinth) và họa tiết lá ô rô (họa tiết trang trí cổ điển cách điệu từ lá cây Acanthus, phổ biến thời Hy Lạp, tượng trưng sức sống mạnh mẽ) tạo nên sự bề thế và sang trọng.
Chi tiết nội thất tinh xảo
Ở trong, khung nhà dựng bằng gỗ quý, sử dụng kỹ thuật ghép mộng hoàn toàn, không dùng đinh sắt. Mái lợp ngói âm dương giúp điều hòa nhiệt độ. Vách gỗ được chạm lộng (đục thủng vật liệu) cho ánh sáng và gió xuyên qua giúp nhà luôn thoáng đãng. Trên cửa chính là những họa tiết chạm lộng tinh xảo hoa lá cách điệu, hồi văn kỷ hà, khi nắng chiếu qua tạo thành những mảng trang trí độc đáo. Hình ảnh rồng trên vì kèo không chỉ cầu mong sự may mắn mà còn khẳng định uy thế của một gia đình quan lại.
Hiện trạng xuống cấp nghiêm trọng
Hiện tại căn nhà đã xuống cấp nặng nề: cột nghiêng, tường bong tróc, cỏ dại bao phủ… Nội thất cũng xuống cấp nhiều. Ngôi nhà cổ trăm năm tuổi này đang đứng trước nguy cơ hư hỏng hoàn toàn nếu không được trùng tu kịp thời.
