Đàn đá Chapi, một nhạc cụ truyền thống độc đáo của đồng bào H'rê ở huyện miền núi Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi, đang đối mặt với nguy cơ mai một khi chỉ còn rất ít nghệ nhân còn biết chế tác và biểu diễn loại nhạc cụ này.
Nguy cơ thất truyền đàn đá Chapi
Theo thống kê chưa đầy đủ, toàn huyện Ba Tơ hiện chỉ còn khoảng 5 nghệ nhân có thể chế tác và chơi đàn đá Chapi một cách thuần thục. Trong số đó, nghệ nhân Phạm Văn Hùng (67 tuổi, ở xã Ba Vinh) là một trong những người cuối cùng nắm giữ bí quyết làm đàn. Ông chia sẻ: “Tôi rất lo lắng vì lớp trẻ bây giờ ít người muốn học. Nếu không có biện pháp bảo tồn, đàn đá Chapi sẽ biến mất trong vài chục năm tới.”
Đặc điểm độc đáo của đàn đá Chapi
Đàn đá Chapi được làm từ đá bazan hoặc đá ong, có hình dáng giống chiếc đàn tam thập lục nhưng nhỏ hơn. Âm thanh của nó vang, trong trẻo, gần gũi với thiên nhiên. Người H'rê thường dùng đàn trong các lễ hội, ngày mùa, hay khi lên rẫy. Mỗi thanh đá được chọn lọc kỹ lưỡng, đục đẽo thủ công để tạo ra những nốt nhạc khác nhau.
Nỗ lực bảo tồn
Trước thực trạng trên, chính quyền địa phương và các cơ quan văn hóa đã triển khai nhiều biện pháp. Huyện Ba Tơ đã mở các lớp truyền dạy miễn phí cho thanh thiếu niên, đồng thời đưa đàn đá Chapi vào chương trình ngoại khóa tại các trường học. Nghệ nhân Phạm Văn Hùng cho biết thêm: “Nhà trường đã mời tôi đến dạy cho các em. Các em rất thích thú, nhưng cần thời gian để thành thạo.”
Ngoài ra, tỉnh Quảng Ngãi cũng đang xúc tiến lập hồ sơ đề nghị công nhận đàn đá Chapi là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, nhằm tăng cường bảo vệ và quảng bá. Ông Nguyễn Văn Bình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, khẳng định: “Việc bảo tồn đàn đá Chapi không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa của người H'rê mà còn góp phần phát triển du lịch địa phương.”
Thách thức và triển vọng
Dù có nhiều nỗ lực, việc bảo tồn đàn đá Chapi vẫn gặp khó khăn do đời sống kinh tế của người dân còn thấp, thanh niên phải đi làm ăn xa, ít có thời gian tham gia các lớp học. Hơn nữa, nguyên liệu đá phù hợp ngày càng khan hiếm. Tuy nhiên, với sự quan tâm của chính quyền và niềm đam mê của các nghệ nhân, hy vọng loại nhạc cụ độc đáo này sẽ được hồi sinh và phát triển.
