Đa dạng linh vật ngựa: Từ hoạt hình dễ thương đến di sản văn hóa
"Điều cần nhất cho tạo hình linh vật chính là sự đa dạng. Linh vật ngựa đa dạng thì tốt", Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế từ Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh. Ông bày tỏ lo ngại khi nhiều linh vật ngựa có xu hướng giống nhau về phong cách, đồng thời cảnh báo việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo mẫu có thể dẫn đến tình trạng các linh vật quá tương đồng, thiếu tính độc đáo.
Ngựa hoạt hình: Sức hút từ sự ngây thơ, vui vẻ
Năm nay, phong cách hoạt hình được nhiều địa phương ưa chuộng khi tạo hình linh vật ngựa. Những chú ngựa với đôi mắt tròn to, hàng mi cong đáng yêu và thân hình tròn trịa thể hiện sự ngây thơ, vui vẻ, dễ thu hút người trẻ và đặc biệt là trẻ em. Một trong những linh vật nổi bật theo phong cách này là "Ngựa Thương" tại thôn Tân Sơn, xã Hợp Thịnh, Bắc Ninh (thuộc khu vực Hùng Sơn, huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang cũ).
Tác phẩm do nghệ nhân Bùi Văn Quân thực hiện với bờm kiểu sóng tóc bồng bềnh mềm mại, nằm trên vầng trăng với tông màu hồng chủ đạo. Điểm đặc biệt là chú ngựa vui vẻ này vẫn giữ nét nam tính nhưng lại có chi tiết "ti giả" ngậm trong miệng, tạo cảm giác vừa mạnh mẽ vừa thơ ngây.
Chất liệu và phụ kiện: Tăng tính thẩm mỹ và bản sắc
Các linh vật ngựa không chỉ đa dạng về phong cách mà còn phong phú về chất liệu và phụ kiện đi kèm. Phần lớn được làm từ xốp rồi sơn màu để dễ tạo kiểu dáng, nhưng cũng có những tác phẩm mang đậm dấu ấn địa phương:
- Ngựa Tây Ninh làm từ rơm với hệ thống đèn LED nhiều màu
- Ngựa Vĩnh Long tạo hình từ tre vàng, đuôi và bờm tết bằng chỉ xơ dừa
- Ngựa tại Thành phố Hồ Chí Minh kết thêm cánh hoa mai vàng
- Ngựa "Kim mã 4.0" ở Đà Nẵng có hệ thống đèn LED trên lưng
Những phụ kiện này không chỉ tăng độ bắt mắt mà còn mang ý nghĩa văn hóa, tạo điểm nhấn đặc biệt khi chiều xuống tối đến.
Linh vật kể chuyện: Từ câu chuyện địa phương đến di sản văn hóa
Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế cho rằng: "Những linh vật sẽ thú vị hơn nếu có những câu chuyện đi kèm. Nếu đó là câu chuyện riêng biệt của địa phương thì càng thú vị". Quan điểm này được thể hiện rõ qua nhiều tác phẩm năm nay.
Một trong những linh vật độc đáo là chú ngựa tại Đà Nẵng được làm từ sắt, sơn nhũ vàng, trên thân có hàng loạt chữ cái ghép lại thể hiện tên của 94 xã, phường và đặc khu thuộc thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính. Tác phẩm này không chỉ là linh vật mà còn là biểu tượng mang dấu ấn lịch sử văn hóa của địa phương.
Dự án "Thiên mã lập quốc" do Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật phối hợp với Ninh Bình thực hiện là ví dụ điển hình cho việc kế thừa di sản. Dự án lấy cảm hứng từ câu chuyện ngựa đá - linh vật trấn giữ long mạch Hoa Lư, kết hợp với truyền thuyết về mẹ vua Đinh Bộ Lĩnh.
Trên lưng ngựa có chú rái cá, liên quan đến truyền thuyết bà Đàm Thị mộng thấy Thủy Thần hóa thân thành rái cá, mang viên ngọc sáng rực dâng lên giữa dòng nước. Truyền thuyết này gắn liền với sự ra đời của Đinh Bộ Lĩnh - vị vua đầu tiên của nhà Đinh. Linh vật được tạo hình bằng kỹ nghệ pháp lam với đủ 5 màu tương ứng với ngũ hành, phù hợp với các cá nhân mang mệnh khác nhau.
Hướng đến tương lai: Sáng tạo từ truyền thống
Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế chia sẻ: "Tôi nghĩ từ những di sản truyền thống hoàn toàn có thể làm ra linh vật một cách sáng tạo". Ông kỳ vọng những mùa linh vật tới sẽ có thêm nhiều sáng tạo đến từ truyền thống, từ chất liệu, hoa văn họa tiết đến câu chuyện địa phương.
Việc kết hợp giữa yếu tố hiện đại và truyền thống không chỉ tạo ra những linh vật đẹp mắt mà còn mang chiều sâu văn hóa, có thể phát triển thành bộ quà tặng có giá trị. Điều này mở ra hướng đi mới cho việc sáng tạo linh vật trong tương lai, vừa bảo tồn di sản vừa đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của công chúng.
Sự đa dạng trong tạo hình linh vật ngựa năm nay cho thấy sự phong phú của nghệ thuật dân gian Việt Nam. Từ những chú ngựa hoạt hình dễ thương đến các tác phẩm mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa địa phương, mỗi linh vật đều có câu chuyện riêng, góp phần làm phong phú thêm không khí Tết Nguyên đán và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.
