Mới đây, tôi chợt nhận ra rằng câu chuyện ấy giống như lời dặn dò của một vị đại sứ dành cho con trai mình, người đã có nhiều đóng góp cho nền ngoại giao nước nhà từ những ngày gian khó. Và dường như, câu nói ấy cũng đã ứng nghiệm vào anh, một kẻ lang thang khắp nơi, sinh ra tại Miến Điện và được chính Thủ tướng Myanmar đặt tên khai sinh.
Một chiều mùa thu mát mẻ vài năm trước, điện thoại bỗng rung lên: “Anh ra Hà Nội… Xuống sân bay anh sẽ điện em”. Lời hẹn nhẹ nhàng, thời gian trôi thật nhanh… Mỗi lần nghe điện thoại, tôi lại biết rằng một năm đã qua. Người vốn gắn bó bao năm với Hà Nội, nhớ mùa thu Hà Nội đến mức cứ chờ tiết trời trở gió se se, lá sấu vàng rơi đầy vỉa hè phố Phan Đình Phùng là lại đặt vé máy bay ra ngắm phố vài ngày rồi đi. Có lẽ không chỉ mỗi anh, nhưng đều đặn hàng năm, chỉ có anh làm điều đó.
Về phố, rồi lại quảy gánh vào nam. Tất bật… Gọi là anh nhưng “lão” chỉ kém phụ huynh tôi vài năm. Vậy mà vẫn ào ào như thời trẻ, như lũ trẻ chúng tôi từng nghe kể về những chuyến phiêu lưu, bơi qua bơi lại từ vịnh Nha Trang ra đảo Hòn Tre. Về cái thời mà cả dân xã hội xưng tụng anh là “con cọp xám” của dải miền Trung dài dằng dặc.
Gần hai mươi năm trước, tôi đến Khánh Hòa, thấy những câu chuyện về anh phần nhiều chỉ là lời kể. Người ta gọi anh là “anh Ba” với giọng trìu mến, thân thiết, không hề ác cảm. Họ kể về cách anh chăm chút mọi người, về sự mã thượng của một người anh lớn, chứ không tô vẽ vẻ hung hãn như một số người thích kể dù chưa từng gặp.
Bẵng đi một thời gian, không thấy alo, rồi đột nhiên nghe điện thoại: “Anh về Vĩnh Long làm nông nghiệp”. Ở tuổi 70, anh vẫn hằng ngày đẩy xe rùa đi nhặt từng viên đá để xếp lối đi cho căn nhà nhỏ dựng giữa đồng, chung quanh đầy cây ăn trái. Giữa tiết trưa hè, anh gọi video call, mặt đỏ gay dưới nắng: “Chú ạ, làm nông vất vả mà nhẹ cái đầu”. Mấy chục ha đồng đất vốn sình lầy, sau hơn hai năm đào kênh tưới tiêu, vun gốc mít, xoài, chuối… đã hình thành một tổ ấm ra dáng hình. Tuy nhiên, nhiệt độ trong miệt đồng này ngày càng cao: “Chẳng có lúc nào mát mẻ, luôn nóng vãi” – anh vẫn đùa vui như thế.
Hình như trong cuộc đời, mỗi người luôn có nhiều lựa chọn cho từng ngã rẽ. Những lựa chọn ấy khiến hành trình trên đường đời trở nên khác xa nhau, có thể là đỉnh cao, có thể là vực sâu… Nhưng đã chọn rồi, người ta chẳng thể quay lại. Có tiếc nuối, có mừng vui thì cũng chỉ như gia vị mặn mòi theo từng quãng trôi lịch sử.
Hà Nội vẫn có hai mùa lá rụng. Và tự nhiên ở tháng này, chợt nghe điện thoại mà lại mong tới mùa thu, để có thể gặp lại nhau, cảm nhận bàn tay chai sần, nghe rổn rảng những câu chuyện của một lão nông tri điền lương thiện với cuộc sống thật khác. Ở một chốn xa xôi, nơi lúc nào cũng ấm, có căn nhà xinh xinh cũng được gọi là tổ ấm. Và để hiểu thêm rằng, trước ngã rẽ cho mỗi cuộc đời, rất khó lựa chọn hy sinh, mặc dù người ta vẫn biết rằng, nếu chọn lối rẽ về phía hào quang, có lẽ sẽ nhận về ảo ảnh.
