Hành trình vào lòng đất tìm dấu tích của những người phu đường sắt
Trong lịch sử đường sắt thế giới, tuyến đường sắt răng cưa leo núi Phan Rang - Đà Lạt là công trình thứ hai có thiết kế tương tự như tuyến tàu hỏa trên dãy Alps ở Thụy Sĩ, một di sản giao thông nổi tiếng. Tuy nhiên, đằng sau vẻ hùng vĩ của công trình này là một câu chuyện đầy ám ảnh về sự hy sinh của hàng trăm người phu xấu số.
Nỗi ám ảnh từ những ngôi mộ bị lãng quên
Theo chỉ dẫn của ông Năm Kinh, cựu nhân viên gác ghi, và anh Nguyễn Văn Hoàng - người dẫn đường địa phương, chúng tôi đã tìm đến khu vực còn lưu dấu tích của khu mộ tập trung những người phu. Với ánh sáng leo lét từ bó đuốc và hai chiếc điện thoại di động, chúng tôi chui qua hầm đá lạnh lẽo, nơi tiếng nước chảy tí tách vang vọng và len qua những đàn dơi núi to như đại bàng đang đập cánh ầm ĩ. Cảm giác vừa ớn lạnh vừa xúc động trào dâng.
Vùng nghĩa địa nằm trên nóc hầm đá số 1, kế sát khu lán tá túc của hàng trăm hộ gia đình dân phu từ đầu thế kỷ trước. Chúng tôi đã lặng người trước khu mộ của hàng trăm người dân Việt từng bỏ xác trong quá trình thi công hầm đá này - hầm đá đầu tiên của một chặng đường sắt kỳ vĩ. Người dân địa phương kể lại, nơi người Pháp chọn xây nhà ga K’rông Pha và đoạn đầu đường sắt leo núi là vùng É Lâm Thượng, xưa nổi tiếng là chốn rừng thiêng nước độc.
Sự hoang phế và tang thương của một thời kỳ lịch sử
Giờ đây, nơi này thật hoang phế. Vết tích của khu dân cư, từng tồn tại sự sống đông đúc của những người thợ đục đá, đào hầm, đặt ray, chỉ còn lại là những khối đá kê cột nhà với dấu vết đục đẽo. Khu mộ xưa chỉ còn là bình địa với những gò đất lúp xúp, không một dòng mộ chí. Hàng nghìn người từ mọi miền đất nước đã đến đây để làm nên công trình đường sắt nổi tiếng, và hàng trăm người trong số họ đã không còn cơ hội hồi hương. Xương trắng hòa tan dọc tuyến đường, mỗi thanh ray đặt lên là bao nhiêu máu và nước mắt đổ xuống.
Người chết vì đá đè, rơi xuống vực sâu, sốt rét rừng, hổ vồ, rắn cắn, và cả đòn roi tra tấn của bọn thực dân. Ông Năm Kinh thở dài: “Những người phu khoét núi làm đường và bỏ mạng giữa chốn thâm sơn này chưa một lần được nhìn thấy đoàn tàu lên núi. Họ cũng chẳng bao giờ biết rằng ga cuối cùng của cung đường đẹp là đô thị phồn hoa Đà Lạt…”.
Hoài niệm về một hành trình lịch sử chưa xa
Trong chuyến hành trình du khảo tìm lại dấu tích của tuyến đường sắt độc đáo Phan Rang - Đà Lạt, chúng tôi đã khám phá không gian hoài niệm và ký vãng về những dòng lịch sử hỏa xa chưa phải đã quá xa. Trên hành trình đó, cảm xúc chợt chùng xuống khi nghĩ về những phận người xấu số, thịt nát xương tan, để mang lại ấm áp cho những nhà ga và rộn rã cho những chuyến tàu.
Một thế kỷ đã trôi qua, thân xác họ bị lãng quên. Trăm năm đi qua, nghĩa địa hoang lạnh giữa đại ngàn không mấy ai nhớ tới. Câu chuyện này không chỉ là một phần của lịch sử đường sắt Việt Nam, mà còn là lời nhắc nhở về sự hy sinh thầm lặng của những con người đã góp phần xây dựng nên những công trình vĩ đại.
