Những chiếc kìm cắt sắc bén luôn trong túi, chiếc tô-vít cán gỗ được giữ gìn cẩn thận, và những chiếc thang tre đa năng – khi thì làm thang, lúc lại thay cột điện – là những kỷ vật sống động về một thời kỳ hào hùng của ngành điện Thủ đô. Đó là câu chuyện của hai 'cựu binh' ngành điện: bác Nguyễn Ngọc Huấn (sinh năm 1950), nguyên Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty Điện lực Hà Nội, và bác Dương Văn Mích (sinh năm 1947), nguyên Chủ tịch Công đoàn Công ty Điện lực Hai Bà Trưng, trong buổi trò chuyện giữa những ngày cuối thu Hà Nội đầy nắng.
Không sợ hãi, không ngại bất cứ việc gì
Trong giai đoạn 1965-1975, khi đế quốc Mỹ thực hiện chiến dịch 'Sấm Rền' đánh phá miền Bắc, Hà Nội trở thành trọng điểm không kích. Hệ thống lưới điện Thủ đô, vốn còn đơn sơ, liên tục bị tàn phá. Nhưng những công nhân điện lực được cấp phù hiệu 'Phòng không nhân dân' luôn sẵn sàng lên đường khôi phục dòng điện nhanh nhất, đảm bảo cấp điện liên tục cho các nhà máy dệt may, hóa chất, cơ sở sản xuất phục vụ phát triển kinh tế và sẵn sàng chiến đấu.
Bác Huấn kể: 'Hồi đó, hệ thống lưới điện từ cao thế đến hạ thế, cả đường dây nổi lẫn đường dây ngầm (do Pháp để lại, rất ít) đều bị thiệt hại nặng nề. Cả ngành điện Thủ đô chỉ có khoảng bốn, năm chiếc xe 'Sắc-ter-ring' của Đức để chở máy biến áp.' Việc khôi phục lưới điện hoàn toàn bằng sức người, phương tiện chỉ có xe đạp, xe cải tiến và những chiếc thang tre. Thô sơ là vậy nhưng các sự cố vẫn được khắc phục rất nhanh.
Lời thề quyết tử: Dòng điện không bao giờ tắt
Bác Mích tiếp lời: 'Lưới điện những năm 1967 đơn sơ lắm, mỗi cột điện chỉ có khoảng 30 cầu chì cá treo lủng lẳng. Trong mỗi cầu chì là những sợi dây chì nhỏ. Sau mỗi trận bom, tất cả đổ vỡ ngổn ngang.' Ngày ấy, Phòng Điều độ có hẳn một đội chuyên đi chữa chì. Những ngày giáp Tết, mưa dầm gió rét, trèo cột thay chì vô cùng nguy hiểm.
Để vừa khôi phục lưới điện nhanh nhất, vừa đảm bảo an toàn, người thợ điện không chỉ cần sức khỏe mà còn phải có sự sáng tạo, kỹ thuật và kinh nghiệm. Chẳng hạn, khi nối dây, theo tiêu chuẩn kỹ thuật phải cần bốn 'gút', nhưng để tiết kiệm vật tư mà vẫn đảm bảo vận hành, họ chỉ dùng hai 'gút', còn hai đầu thì tết lại. Về mỹ thuật thì không đẹp, nhưng việc truyền tải điện vẫn đảm bảo, vừa cấp điện trở lại nhanh, vừa tiết kiệm nguồn vật tư vốn thiếu thốn.
Những chiến công thầm lặng giữa bom đạn
Đối với lưới điện 35kV - cấp điện áp cao nhất lúc bấy giờ - việc sửa chữa càng gian nan hơn. Mỗi quả sứ VHĐ45 của Bulgaria nặng hơn 30kg, phải đeo trên lưng trèo lên cột thay thế. Với chiếc xà chữ nhất, hệ thống dây dẫn trên cột ly tâm cao hơn 10 mét, từ đỉnh cột vươn ra ngoài hơn một mét, người yếu bóng vía chỉ đứng nhìn cũng đã thấy sợ. Vậy mà người thợ điện còn phải tháo dây, hạ dây xuống dưới xà, thay sứ vỡ rồi lắp sứ mới vào.
Bác Huấn và bác Mích nhấn mạnh: 'Suy cho cùng, công việc của chúng tôi cần nhất vẫn là tình yêu nghề, trách nhiệm và sự chỉn chu. Những dụng cụ như kìm cắt, búa, tô-vít... được chúng tôi nâng niu, gìn giữ như 'người yêu'. Nhưng điều chúng tôi yêu và say mê hơn cả là được lao vào công việc, quên cả mệt mỏi mỗi khi ở đâu đó có sự cố cần khôi phục điện ngay.'
Dòng điện bất diệt giữa lòng Thủ đô
Hiểu rằng trong thời chiến phải có sức khỏe, sức bền, mỗi ngày họ chỉ tranh thủ ngủ được vài giờ. Thế nhưng hôm nào có sự cố mà mình không được gọi tên thì trong lòng lại canh cánh, thậm chí thấy tủi thân. Vì thế, bất kể ngày hay đêm, ở đâu, trong hoàn cảnh nào, dù bom đạn ác liệt đến đâu, chỉ cần được giao nhiệm vụ là những người thợ điện Thủ đô lại vui vẻ lên đường sửa chữa, khôi phục cấp điện, để ánh điện bừng sáng trở lại, để dòng điện không bao giờ tắt.
