Hạt tiêu Tiên Phước, sản vật mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa của vùng trung du xứ Quảng, đã chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý vào ngày 29/4/2026. Đây là bước ngoặt quan trọng, khẳng định chất lượng và danh tiếng của loại hạt tiêu đặc sản này trên thị trường trong nước và quốc tế.
Vùng trồng tiêu hàng trăm năm tuổi
Cây tiêu đã gắn bó với người dân Tiên Phước qua nhiều thế hệ, hình thành vùng trồng có lịch sử hàng trăm năm. Toàn vùng hiện có khoảng 83 ha tiêu, phân bố chủ yếu tại các xã Sơn Cẩm Hà (gần 30 ha), Tiên Phước (25,2 ha) và Thạnh Bình (20,8 ha). Các vườn tiêu nằm trên gò đồi có độ cao từ 100-180m so với mực nước biển, độ dốc trung bình 10-30 độ, tạo điều kiện thuận lợi cho cây tiêu phát triển với hương vị đặc trưng.
Nhiều vườn tiêu cổ thụ vẫn được bảo tồn, với những choái (gốc) tiêu thân to, tuổi đời hàng chục năm. Ông Nguyễn Văn Quá ở thôn 5, xã Lãnh Ngọc sở hữu gần 100 choái, trong đó nhiều choái đã hơn 40 năm tuổi. Mỗi năm, vườn tiêu của ông cho thu hoạch hơn 50 kg, giá bán ổn định khoảng 500.000 đồng/kg khô, có thời điểm lên tới hơn 600.000 đồng/kg.
Chất lượng vượt trội nhờ canh tác hữu cơ
Người dân Tiên Phước đã áp dụng quy trình canh tác hữu cơ cho vườn tiêu, mang lại chất lượng vượt trội. Ông Trương Văn Dũng ở thôn Tiên Tráng, xã Sơn Cẩm Hà hiện có 100 choái tiêu trên diện tích khoảng 1 sào, được canh tác theo quy trình hữu cơ. Vườn tiêu của ông đã cho thu hoạch hơn 10 năm nay, sản lượng đạt 70-90 kg/vụ, đem lại nguồn thu ổn định khoảng 45 triệu đồng/năm. Ông Dũng chia sẻ: “Tiêu Tiên Phước có hương vị rất riêng, thơm cay đặc trưng, tỷ lệ tạp chất cũng như hạt lép rất thấp.”
Theo phân tích từ Trung tâm Giám định tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa Đà Nẵng, hạt tiêu Tiên Phước có nhiều chỉ tiêu đạt hoặc vượt tiêu chuẩn Việt Nam. Cụ thể, hàm lượng piperin đạt 4,03% (tiêu chuẩn 4%), hàm lượng chất chiết ete không bay hơi đạt 9,78% (tiêu chuẩn 6%). Đây là những yếu tố tạo nên sự khác biệt và giá trị cao của sản phẩm.
Hành trình chinh phục chỉ dẫn địa lý
Hạt tiêu Tiên Phước đã có nhiều thành tích trong việc xây dựng thương hiệu. Năm 2009, sản phẩm được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể. Năm 2015, tiêu Tiên Phước đoạt giải thưởng sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu tỉnh Quảng Nam. Năm 2018, sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh. Đỉnh cao là ngày 29/4/2026, Cục Sở hữu trí tuệ chính thức cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm.
Theo văn bằng bảo hộ, Ủy ban nhân dân xã Tiên Phước là tổ chức đại diện các xã được giao quản lý chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” cho sản phẩm hạt tiêu, với khu vực địa lý được bảo hộ thuộc các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà. Tính đến nay, thành phố Đà Nẵng có 5 chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm đặc sản gồm: Sâm Ngọc Linh, quế Trà My, yến sào Cù Lao Chàm-Hội An, nước mắm Nam Ô và hạt tiêu Tiên Phước.
Định hướng phát triển bền vững
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tiên Phước Nguyễn Hùng Anh chia sẻ: “Chính quyền xã Tiên Phước sẽ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị gìn giữ, bảo đảm chất lượng sản phẩm; ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển sản xuất theo hướng bền vững; đồng thời xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng tầm thương hiệu sản phẩm, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Tiên Phước và thành phố Đà Nẵng đến với người tiêu dùng trong nước và quốc tế.”
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Cẩm Hà Phạm Việt Hậu cho biết, hiện khoảng 17,5 ha trên tổng số 30 ha tiêu của xã đang cho thu hoạch. “Thời gian tới, chính quyền địa phương tiếp tục hỗ trợ người dân mở rộng diện tích thông qua chính sách phát triển sản xuất nông nghiệp và kinh tế vườn”, ông Hậu cho hay.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thanh Hồng nhấn mạnh: “Tiêu Tiên Phước được bảo hộ chỉ dẫn địa lý là bước khởi đầu. Điều quan trọng hiện nay là các tổ chức, đơn vị chức năng phải quản lý, khai thác và phát huy hiệu quả giá trị của tài sản trí tuệ này.” Sở đề nghị các địa phương trong vùng tiếp tục quản lý, kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm; duy trì nghiêm ngặt quy trình sản xuất đặc thù; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, tem nhãn nhận diện; ứng dụng khoa học-công nghệ, phát triển liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường.
