Hoàn Thiện Thể Chế Văn Hóa: Cấp Thiết Tháo Gỡ Điểm Nghẽn Trong Bối Cảnh Số
Trong bối cảnh phát triển văn hóa đang đối mặt với nhiều thách thức mới, vấn đề hoàn thiện thể chế đã thu hút hàng chục ý kiến đánh giá, phân tích và đề xuất tại hội thảo quốc gia. Sự kiện này, được tổ chức vào ngày 16/4 vừa qua tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, quy tụ nhiều chuyên gia từ các viện nghiên cứu, trường đại học và các ngành lĩnh vực khác nhau, cho thấy tính cấp thiết của việc điều chỉnh và bổ sung hệ thống pháp luật.
Nghị Quyết 80 Và Định Hướng Phát Triển Văn Hóa
Nghị quyết 80 đã nêu ra những định hướng chiến lược lớn, coi trọng văn hóa như một mục tiêu và động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế, xã hội và con người. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, thể chế hiện nay vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ để thúc đẩy các hoạt động văn hóa phát triển mạnh mẽ hơn. Hoạt động văn hóa diễn ra dựa trên các quy định pháp luật, và nếu hệ thống văn bản này thông thoáng, sát thực tiễn và được điều chỉnh kịp thời, nó sẽ khơi dậy các nguồn lực xã hội, giúp mọi việc diễn ra trôi chảy.
Hệ Thống Pháp Luật Văn Hóa: Phân Tán Và Thiếu Kết Nối
Mặc dù Việt Nam đã có hệ thống luật và nghị định bao quát các lĩnh vực văn hóa và văn học nghệ thuật, nhưng theo TS Lã Trường Anh từ Học viện Khoa học xã hội và TS Mông Thị Xoan từ Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, pháp luật về văn hóa vẫn mang tính phân tán và thiếu sự kết nối chặt chẽ. Hai tác giả này phân tích rằng các quy định pháp luật thường được ban hành theo từng lĩnh vực cụ thể, trong khi các vấn đề liên ngành, đặc biệt là những vấn đề mới phát sinh trong môi trường văn hóa số, lại chưa được điều chỉnh một cách đầy đủ và thống nhất.
Các sản phẩm văn hóa số, nền tảng phân phối nội dung xuyên biên giới và các mô hình sáng tạo mới đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và tiêu dùng văn hóa. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên các quan hệ văn hóa truyền thống, dẫn đến độ trễ trong khả năng điều chỉnh.
Đề Xuất Cụ Thể Từ Các Chuyên Gia
Vụ trưởng Văn hóa và Xã hội thuộc Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, ông Vũ Minh Đạo, nhấn mạnh sự cấp thiết phải hoàn thiện thể chế trong giai đoạn tới. Ông đề xuất nghiên cứu xây dựng và ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để xác lập các cơ chế pháp lý đồng bộ cho các ngành công nghiệp sáng tạo. Đồng thời, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về văn hóa trong môi trường số và bổ sung các quy định khuyến khích việc sưu tầm, lưu giữ và quảng bá cổ vật thuộc sở hữu tư nhân.
GS, TS Dương Xuân Ngọc từ Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng Nhà nước cần xây dựng hệ thống pháp luật và chính sách để khuyến khích ứng dụng công nghệ số trong văn hóa, tạo môi trường thuận lợi cho các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tham gia sáng tạo và phổ biến sản phẩm văn hóa trên nền tảng số.
- Tác giả Lê Văn Hùng từ Viện Quyền con người đề xuất xây dựng khung pháp lý về "Quyền văn hóa số", bắt đầu từ việc nhận diện và định danh các quyền văn hóa trên môi trường mạng.
- PGS, TS Nguyễn Thị Phương Thảo và TS Trần Quốc Hùng đề nghị xây dựng khung pháp lý về tài sản số trong văn hóa, bao gồm quyền sở hữu, định giá và bảo vệ các tác phẩm số và dữ liệu di sản.
Nhu Cầu Liên Ngành Và Hệ Thống
PGS, TS Đỗ Thị Thanh Thủy từ Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam chỉ ra rằng Nghị quyết 80 có tầm nhìn mở và hiện đại, nhưng nếu khung pháp luật, cơ chế tài chính và phân cấp quản lý vẫn vận hành theo phương thức cũ, nhiều mục tiêu sẽ khó đi vào cuộc sống. Nghị quyết đã thẳng thắn chỉ ra tình trạng thể chế hóa chậm và thiếu đồng bộ.
Cần rà soát tổng thể hệ thống văn bản pháp luật về văn hóa để đánh giá hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả. Việc sửa đổi và bổ sung nên hướng đến liên kết văn hóa với các lĩnh vực khác như công nghiệp, y tế, giáo dục, ngoại giao, an ninh và quốc phòng. Đồng thời, nên nghiên cứu nâng cao chế độ đãi ngộ cho đội ngũ văn nghệ sĩ tham gia phát triển văn hóa.
Kết Luận: Hy Vọng Từ Các Diễn Đàn
Nghị quyết 80 đã khởi lên những diễn đàn đông đảo và lạc quan về phát triển văn hóa với những tầm nhìn và kỳ vọng mới. Hy vọng sau hội thảo khoa học quốc gia và các diễn đàn khác, các hoạt động hoàn thiện thể chế sẽ tiếp thêm nguồn lực, khơi dậy tiềm lực và thúc đẩy sự phát triển văn hóa đất nước một cách mạnh mẽ và bền vững hơn.
