TS Phan Viết Dũng: Kho Tư Liệu Sống Về Đồng Hới Và Hành Trình Cây Đàn Banjo Alto
TS Phan Viết Dũng, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình, không chỉ là một cựu lãnh đạo mà còn là một kho tư liệu sống với trí nhớ phi phàm và phong cách ghi chép khoa học. Là người "Đồng Hới gốc", anh đau đáu với ký ức chiến trường, nhớ từng đồng đội cũ với cả họ tên đầy đủ. Ít ai có tư liệu về Đồng Hới xưa phong phú như anh, từ góc độ một người lính trải qua chiến tranh và một nhà nghiên cứu tận tâm.
Ngôi Nhà Giản Dị Và Cuốn "Từ Điển Sống" Thời Chưa Có Internet
Thời tỉnh Quảng Bình mới tái lập, nhà anh ở gần chợ Đồng Hới, trong xóm Câu – một địa danh lâu đời. Ngôi nhà khiêm tốn, ít ai biết anh là lãnh đạo cấp tỉnh bởi phong thái giản dị. Dù là lớp sau, anh luôn coi mọi người như bạn bè, trở thành cuốn "từ điển sống" trong thời kỳ chưa có internet. Vợ chồng tôi may mắn được anh chị thương yêu, xem như em út trong nhà, chia sẻ nhiều kỷ niệm quý giá.
Câu Chuyện Về Cây Đàn Banjo Alto: Hành Trình Xuyên Biên Giới Và Thời Gian
Anh kể câu chuyện về cây đàn banjo alto với sự thản nhiên, nhưng đầy cảm xúc. Ông nội anh tha hương sang Lào năm 1925, định cư tại Pakse. Năm 1943, bác cả Phan Hay đặt mua cây đàn từ Hà Nội gửi sang. Năm 1945, ông về nước tham gia kháng chiến, mang đàn qua Campuchia về Nam bộ, phục vụ tuyên truyền ở Long Xuyên (nay là An Giang). Tháng 4.1946, ông về Đồng Hới, tiếp tục dùng đàn trong hoạt động văn nghệ quần chúng.
Tháng 4.1947, thực dân Pháp tái chiếm Đồng Hới, cây đàn bị bỏ lại và rơi vào tay một người lính phía bên kia. Sau đó, cha anh – cũng yêu âm nhạc – tình cờ thấy đàn và mua lại. Đến tháng 8.1954, Đồng Hới giải phóng, ông giao lại đàn cho bác. Năm 1961, bác mang đàn ra Hà Nội, nơi nó bị bom Mỹ phá hủy năm 1972. Bác gọi đây là "cây đàn lịch sử", đã đi một vòng từ Hà Nội qua ba nước Đông Dương, theo suốt hai cuộc kháng chiến.
Nguồn Gốc Và Sự Phát Triển Của Đàn Banjo Trên Thế Giới
Đàn banjo, hay còn gọi là đàn băng cầm, có nguồn gốc không rõ ràng, với điểm tương đồng từ nhạc cụ Tây Phi như đàn kora. Đến thế kỷ 17, nguyên mẫu đầu tiên xuất hiện ở Caribe, chịu ảnh hưởng nhạc cụ phương Tây. Nô lệ là những người chơi banjo hiện đại đầu tiên, nhưng đến những năm 1830, nghệ sĩ da trắng Joel Walker Sweeney phổ biến nó với 4 dây dài và dây thứ 5 ngắn.
Banjo tiếp tục nổi tiếng nhờ Charlie Poole và Earl Scruggs, người định hình âm thanh bluegrass hiện đại vào những năm 1940. Ngày nay, đàn băng cầm đã phổ biến khắp thế giới, bao gồm Việt Nam, trở thành một phần của văn hóa âm nhạc đa dạng.
Kết Luận: Sự Kỳ Diệu Của "Châu Về Hợp Phố"
Là người "ngoại đạo" về nhạc cụ, tôi vẫn cảm thấy hành trình của cây đàn banjo alto thật kỳ diệu. Từ Hà Nội, qua Lào, Campuchia, về Việt Nam, nó trở thành "vũ khí tinh thần" trong kháng chiến, chứng kiến biến động lịch sử và cuối cùng "châu về hợp phố". Câu chuyện này không chỉ làm sống lại ký ức lãng mạn của thế hệ trước mà còn nhắc nhở chúng ta trân trọng những giá trị văn hóa và lịch sử được lưu giữ qua từng hiện vật.
