Hơn 150 chuyên gia, học giả và đại diện từ Trung Quốc và các nước ASEAN đã tham dự Đối thoại Di sản văn hóa Trung Quốc - ASEAN tại Mỹ thuật quán Đôn Hoàng (Cam Túc, Trung Quốc) vào tháng 7/2025. Sự kiện nhấn mạnh thông điệp: di sản chỉ trường tồn khi được kết nối, sẻ chia và làm mới trong đời sống đương đại. Các phiên thảo luận tập trung vào bảo tồn di sản, khảo cổ học, công nghệ số và công nghiệp văn hóa.
Đối thoại di sản: Kết nối quá khứ và tương lai
Phát biểu tại đối thoại, ông Dư Ưng Phúc, Phó Cục trưởng Ngoại văn Trung Quốc, nhấn mạnh: “Di sản văn hóa là sợi dây vô hình nối quá khứ với tương lai, đồng thời là nền tảng vững chắc để Trung Quốc và ASEAN tăng cường hiểu biết, tình hữu nghị và hợp tác.” Ông cũng cho rằng việc bảo tồn và phát huy di sản cần sự chung tay của cộng đồng quốc tế.
Chủ tịch Liên minh Di sản Đông Nam Á (SEACHA) Ivan Anthony Henares, chuyên gia hàng đầu về bảo tồn di sản tại Philippines, chia sẻ: “Các bên có nhiều kinh nghiệm thực tiễn có thể sẻ chia trong bảo tồn, phục hồi, quản trị di sản và đặc biệt là ứng dụng công nghệ số.” Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác khu vực trong việc bảo vệ các giá trị văn hóa chung.
Di sản và kinh tế: Cơ hội cho cộng đồng
PGS, TS Dương Văn Huy, Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương (IAPS) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, cho biết: “Di sản sẽ được bảo tồn và phát huy mạnh mẽ hơn nữa khi cộng đồng sở tại nhìn thấy cơ hội nâng cao thu nhập về kinh tế từ di sản.” Ông dẫn chứng mô hình du lịch di sản tại Việt Nam, nơi cộng đồng địa phương tham gia bảo tồn và hưởng lợi từ các giá trị văn hóa.
Huyền Tuyền Trí: Dịch trạm cổ trên Con đường Tơ lụa
Trong khuôn khổ đối thoại, các đại biểu đã tham quan di chỉ Huyền Tuyền Trí, một dịch trạm quan trọng trên Con đường Tơ lụa cách trung tâm Đôn Hoàng khoảng 60 km về phía đông. Di tích này từng hoạt động liên tục trong nhiều thế kỷ dưới thời nhà Hán, phục vụ việc nghỉ ngơi, tiếp tế, chuyển công văn và kiểm soát hàng hóa.
Các cuộc khai quật khảo cổ tại đây đã phát hiện nhiều thẻ tre, thẻ gỗ, giấy cổ và văn thư hành chính, cung cấp tư liệu quý về tổ chức dịch trạm và hoạt động giao thương thời cổ đại. Năm 2014, Huyền Tuyền Trí được UNESCO ghi danh là thành phần của Di sản thế giới “Con đường Tơ lụa: Mạng lưới tuyến đường hành lang Trường An - Thiên Sơn”.
Bài học từ lịch sử: Hạ tầng cho giao lưu văn hóa
Theo các chuyên gia, Con đường Tơ lụa không chỉ là những chuyến phiêu lưu cá nhân mà còn có cơ chế quản trị chặt chẽ: hệ thống trạm nghỉ, nguồn nước, lương thực, lạc đà dự phòng, giấy thông hành và đội ngũ phiên dịch. Điều này cho thấy hạ tầng hậu cần đồng bộ là yếu tố then chốt để duy trì giao lưu văn hóa và thương mại xuyên lục địa.
Liên hệ với Việt Nam, các thương cảng cổ như Vân Đồn, Hội An, Phố Hiến, Thanh Hà từng đóng vai trò tương tự, là nơi giao thương và giao thoa văn hóa giữa các nền văn minh. PGS, TS Dương Văn Huy nhận định: “Hình thái địa lý giữa các vùng đất khác biệt, nhưng đằng sau một thương cảng hay dịch trạm là khả năng mở cửa, tổ chức giao lưu bài bản và tư duy thích nghi, tôn trọng con người và những không gian văn hóa khác nhau.”
Triển vọng hợp tác số hóa di sản
Đối thoại cũng đề cập đến ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn di sản, như hệ thống dữ liệu số lưu giữ các bức bích họa tại hang Mạc Cao, Đôn Hoàng. Các đại biểu nhất trí rằng số hóa giúp di sản đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo điều kiện cho nghiên cứu và quảng bá xuyên biên giới.
Sự kiện kết thúc với việc công bố biểu tượng chủ đề di sản văn hóa ASEAN-Trung Quốc, đánh dấu bước tiến mới trong hợp tác văn hóa khu vực. Tiếng vỗ tay của các đại biểu vang lên như tiếng chuông lạc đà từ quá khứ, nhắc nhở rằng di sản chỉ thực sự sống khi được sẻ chia và kết nối.
