Chuyển đổi tư duy: Từ quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại theo Nghị quyết 80
Là một nhà quản lý văn hóa - tư tưởng giàu kinh nghiệm, PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ đã chia sẻ những điểm tâm đắc của mình về Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Ông nhấn mạnh rằng nghị quyết này ra đời trong bối cảnh đặc biệt, ngay trước thềm Đại hội Đảng lần thứ XIV, cùng với nhiều nghị quyết đột phá khác trên các lĩnh vực trọng yếu.
Kế thừa và phát triển trên tầm cao mới
Nghị quyết 80 là sự kế thừa và tích hợp các nội dung cốt yếu từ những nghị quyết trước đó như Nghị quyết T.Ư V khóa VIII và Nghị quyết 33 của BCH T.Ư khóa XI. Tuy nhiên, nó được phát triển trên một tầm cao mới, với nội dung phong phú, cập nhật và bao trùm toàn diện, mang tính đột phá trong phương thức và tư duy. Nghị quyết này được xem như một ánh sáng soi đường, giúp đáp ứng các yêu cầu mới trong bối cảnh thế giới đang xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh và phức tạp chưa từng có.
Ông Kỷ đặc biệt ấn tượng với cụm từ "hệ điều tiết" được sử dụng trong nghị quyết, coi đó là một từ ngữ đẹp và chính xác để tôn vinh vai trò của văn hóa. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh, mà còn được xác định là trụ cột và hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Tính khả thi và nguồn lực cụ thể
Một trong những điểm yếu của các nghị quyết trước đây là thiếu sự song hành giữa chính sách và nguồn lực cụ thể để thực hiện. PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ cho rằng Nghị quyết 80 có tính khả thi cao hơn khi nhìn thẳng vào thực tế, chỉ rõ các bất cập và tồn tại để vạch ra hướng hành động hiệu quả. Thay vì những phát biểu chung chung, lần đầu tiên một nghị quyết về phát triển văn hóa đưa ra con số cụ thể: bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, với định hướng tăng dần theo yêu cầu thực tiễn.
Tư duy đột phá: Chuyển từ quản lý sang quản trị
Tư duy đột phá đáng kể nhất trong Nghị quyết 80 là sự chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo và phục vụ, từ quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại. Nghị quyết đề cập đến việc xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, đưa văn hóa vào toàn bộ hoạt động đối ngoại ở mức cao nhất, và gắn kết với thế trận xây dựng an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số. Các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, cùng với điều kiện và nguồn lực để thực hiện, đều được vạch rõ hơn bao giờ hết.
Cân bằng giữa văn hóa đại chúng và tinh hoa
PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh sự cần thiết phải cân bằng giữa văn hóa đại chúng và văn hóa tinh hoa, đỉnh cao. Ông cho rằng chỉ khi cân bằng được hai đối trọng này, trình độ thưởng thức của công chúng mới được nâng lên và văn hóa mới có đà bứt phá. Để đạt được điều đó, nhà nước cần tái đẩy mạnh việc cử người giỏi ra nước ngoài học tập, với những lựa chọn chính xác và minh bạch, tương tự như thành công của thế hệ trí thức tinh hoa được đào tạo tại Nga trước đây.
Ông cũng đề cập đến việc rà soát hệ thống thiết chế văn hóa để tránh lãng phí, khi nhiều công trình văn hóa được đầu tư công tốn kém nhưng hoạt động kém hiệu quả so với khu vực tư nhân. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ văn hóa đủ tầm, đủ tâm và được đào tạo bài bản là yếu tố then chốt để kiến tạo không gian văn hóa cộng đồng, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa.
Đưa nghị quyết vào đời sống thực chất
Theo PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ, để Nghị quyết 80 đi vào đời sống một cách thực chất và hiệu quả, cần có sự quan sát tinh tế và tầm nhìn sâu rộng. Đời sống văn hóa vô cùng sống động và phức tạp, đòi hỏi những người làm công tác văn hóa phải có nhận thức và tư duy đúng đắn, kịp thời đưa ra kiến giải và đề xuất phù hợp. Ông cảnh báo về việc không nên vội vàng đánh giá thành công chỉ dựa trên bề nổi, mà cần lưu tâm đến những mạch nguồn sâu xa làm nên bản sắc dân tộc.
PGS-TS Nguyễn Thế Kỷ không chỉ là một nhà quản lý văn hóa - tư tưởng có bề dày kinh nghiệm, mà còn là một nhà văn với nhiều tác phẩm khai thác đề tài lịch sử - văn hóa, như Chuyện tình Khau Vai, Mai Hắc Đế, và Nước non vạn dặm. Những trải nghiệm thực tế của ông đã góp phần làm sâu sắc thêm những phân tích về sự phát triển văn hóa Việt Nam trong thời đại mới.
