Đại đức Thích Thiện Lực cho biết, ngôi chùa Giác Quang gần 100 năm tuổi với khuôn viên rộng gần 2.000 m2 ngày nay từng có khởi đầu rất khiêm tốn. Vào năm 1930, vùng đất này còn thưa thớt bóng người, xung quanh chủ yếu là ruộng rẫy. Khi đó, ngôi chùa trong hẻm ở TP.HCM này chỉ là một am nhỏ bằng tre lá đơn sơ, nằm tại khu vực mà người dân địa phương thường gọi là xóm Sở Thùng nghèo khó.
Lịch sử hình thành và phát triển
Chùa thuộc hệ phái Bắc tông, thành lập năm 1930 do ông Nguyễn Văn Giác sáng lập. Tuy nhiên, theo đại đức, thông tin về lịch sử chùa còn rất hạn chế. Các đời trụ trì trước không để lại nhiều bút tích về lịch sử cũng như các hoạt động ở chùa. Những thông tin chắp vá về chùa được đại đức Thích Thiện Lực biết qua lời kể của vị trụ trì trước kia là cố thượng tọa Thích Huệ Hiển.
Đến năm 1961, chùa được xây dựng lại trên nền cũ bằng vật liệu kiên cố hơn. Trải qua nhiều thập kỷ, ngôi chùa đã trải qua nhiều đợt trùng tu lớn vào các năm 2003, 2010 và gần nhất là 2018 - 2019 để khắc phục tình trạng xuống cấp do thời gian.
Kiến trúc Bắc bộ độc đáo
Đại đức Thích Thiện Lực nói rằng điểm đặc biệt của chùa Giác Quang chính là phong cách kiến trúc Bắc bộ. Dù được xây dựng lại theo hướng hiện đại, cao ráo và sáng sủa hơn vào năm 1961, chùa vẫn giữ nguyên nét đặc trưng truyền thống như cổng tam quan (phía trên có gác chuông), đông lang và tây lang.
Bên trong chánh điện, cách bài trí thờ tự cũng tuân thủ nghiêm ngặt lối truyền thống của miền Bắc. Chùa thờ bộ tượng Tam Bảo gồm Phật Thích Ca Mâu Ni, Phật Dược Sư và Phật A Di Đà ở giữa. Hai bên là tượng Thập điện Diêm Vương và Quan Công. Phía sau chánh điện là nhà tổ, nơi thờ tổ Bồ Đề Đạt Ma. Dù phần khung xương gỗ đã được thay mới do mối mọt, các chi tiết phù điêu cổ kính vẫn được nhà chùa gìn giữ nguyên vẹn.
Các hoạt động an sinh xã hội
Không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh cho phật tử, chùa Giác Quang từ lâu đã gắn liền với các hoạt động an sinh xã hội từ thời mới khai lập. Đại đức chia sẻ từ lời kể của sư phụ, trước năm 1975 nơi đây từng có một lớp học tình thương dạy miễn phí cho trẻ em nghèo trong xóm với tên gọi là "Quang Trung học đường". Cụ thể, vào năm 1954 chùa kết hợp với cách mạng mở lớp xóa mù chữ. Năm 1956, chùa mở trường tiểu học dạy chữ cho trẻ em nghèo. Thời gian sau này, truyền thống ấy vẫn tiếp nối khi nhà chùa tạo điều kiện cho các nhóm sinh viên tình nguyện mượn không gian để dạy học cho trẻ em xóm Sở Thùng.
Ngoài ra, đại đức Thích Thiện Lực cùng các nhà hảo tâm và nhóm thiện nguyện Gốc Sen Hồng thường xuyên tổ chức các chuyến đi về vùng sâu vùng xa. Những cây cầu tại Cà Mau, Phú Yên cũ hay các ngôi trường mới tại Lâm Đồng đã được xây dựng từ sự đóng góp của phật tử và sự kết nối của nhà chùa.
Đời sống tâm linh và các sự kiện
Hằng năm, vào các dịp đại lễ như Phật đản, chùa không chỉ tổ chức các nghi thức truyền thống như tắm Phật hay tụng kinh mà còn vận động phật tử hỗ trợ các trường hạ trong mùa an cư kiết hạ.
Một chi tiết thú vị khác: theo lời kể của sư phụ, nơi đặt chiếc chuông đồng ở chùa từng xuất hiện trong một phân cảnh nhỏ trong phim Biệt động Sài Gòn cách đây 40 năm.
