Chỉ thị 04-CT/TW mở ra kỷ nguyên mới cho ngành xuất bản Việt Nam
Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư, ban hành ngày 17.3.2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, một lần nữa khẳng định vai trò và sứ mệnh quan trọng của ngành xuất bản sau hơn 70 năm đồng hành cùng công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Chỉ thị này đưa ra những quan điểm mới, định hướng ngành xuất bản trở thành một ngành kinh tế - công nghệ giữ vị trí hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo giá trị và là bộ phận không thể thiếu của ngành công nghiệp văn hóa.
Đột phá từ định vị mới và chuyển đổi số
Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản - In - Phát hành, trong cuộc phỏng vấn với Thanh Niên, đã chia sẻ những điểm mới tâm đắc từ chỉ thị này. Ông nhấn mạnh rằng Chỉ thị 04-CT/TW thay thế Chỉ thị 42-CT/TW năm 2004, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh cả nước đang tăng tốc cho tầm nhìn 100 năm, nơi công nghiệp văn hóa và xuất bản đóng vai trò chủ đạo.
Theo ông Nguyên, chỉ thị này cụ thể hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, định vị xuất bản là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và đặt nó ở vị trí trung tâm trong chuỗi giá trị nội dung số. Chuyển đổi số được xem là từ khóa then chốt, không chỉ dừng lại ở việc chuyển từ xuất bản truyền thống sang điện tử, mà còn hướng tới một tầm nhìn rộng lớn hơn, bao gồm quản trị nguồn nhân lực và cách tiếp cận toàn ngành.
Lấy người đọc làm trung tâm và thúc đẩy hợp tác công tư
Một điểm đột phá khác là việc lấy người đọc làm trung tâm và coi phát triển văn hóa đọc là mục tiêu sống còn. Ông Nguyên cho biết, văn hóa đọc không còn là giải pháp bên lề mà trở thành nền tảng và đích đến cuối cùng của ngành xuất bản.
Quan trọng hơn, chỉ thị đưa ra chính sách đặc thù thúc đẩy hợp tác công tư với các mô hình đa dạng như lãnh đạo công - quản trị tư, đầu tư công - quản lý tư. Điều này giúp giải quyết vấn đề nguồn lực bị đình trệ lâu nay. Ông Nguyên nhận định, mô hình tập đoàn xuất bản trước đây thất bại do bó buộc trong cơ chế cũ, nhưng với hợp tác công tư kết hợp thư viện, giáo dục, và công nghệ, sẽ tạo ra quy trình khép kín thúc đẩy phát triển bước ngoặt. Trong đó, mô hình tập đoàn được ví như "quả đấm thép" giúp xuất bản Việt tiến gần hơn đến hội nhập quốc tế.
Tinh gọn hệ thống và hình thành tập đoàn xuất bản
Chỉ thị đặt mục tiêu xây dựng hệ thống xuất bản "tinh gọn, mạnh, hiện đại" thông qua các tập đoàn. Hiện có 52 nhà xuất bản (NXB), trong đó một số hoạt động cầm chừng hoặc chủ yếu dựa vào giấy phép. Ông Nguyên giải thích, tinh gọn không có nghĩa là cắt giảm NXB mà là sắp xếp để mỗi NXB phát huy thế mạnh riêng, bổ sung cho nhau trong một tập đoàn đa năng.
Bản chất của tinh gọn là tiết kiệm nguồn lực, buộc các NXB tự chủ cao hơn, cho phép nhà nước tập trung đầu tư vào lĩnh vực mũi nhọn. Ông tin rằng với hành lang pháp lý mạnh mẽ, việc hình thành tập đoàn xuất bản là khả thi, dù giai đoạn đầu vẫn cần sự bảo trợ của nhà nước. Nếu không tạo được những "cú đấm thép" này, ngành xuất bản có nguy cơ thua ngay trên sân nhà, chưa nói đến việc vươn ra biển lớn quốc tế.
Tháo gỡ nút thắt trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa
Khi xuất bản được đặt trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, nút thắt lớn nhất là sự kết nối liên ngành. Ông Nguyên nhấn mạnh, xuất bản giờ đây đồng nghĩa với nội dung số và cần một tổng đạo diễn đủ tầm để điều hành, ráp nối các mắt xích từ giáo dục, công nghệ đến thư viện.
Hội nhập quốc tế không chỉ là vấn đề dịch thuật mà còn đòi hỏi nội dung có tính phổ quát, có thể chạm đến thế giới và hơn 6 triệu kiều bào ở nước ngoài. Với định nghĩa mới từ Chỉ thị 04, làm sách và sản xuất nội dung số không còn là câu chuyện riêng của người làm sách, mà là sự chung tay của cả nhà nước và xã hội để kiến tạo văn hóa đọc và xã hội học tập. Đây vừa là cơ hội lớn, vừa là mục tiêu cao nhất cho ngành xuất bản Việt Nam trong tình hình mới.
