Chỉ thị 04-CT/TW: 'Cơn gió đông' thổi bùng luồng sinh khí mới cho ngành xuất bản Việt Nam
Mới đây, Ban Bí thư đã chính thức ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW vào ngày 17/3/2026, với nội dung tập trung vào việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong bối cảnh tình hình mới. Với nhiều điểm đột phá, Chỉ thị này được các chuyên gia ví như một "cơn gió đông" đối với ngành xuất bản, thổi bùng luồng sinh khí mới và mang đến những kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mạnh mẽ, toàn diện và hiện đại hơn.
Nhận diện đúng tiềm năng của ngành xuất bản
Theo PGS.TS. Bùi Hoài Sơn - Chuyên gia văn hóa và Đại biểu Quốc hội khóa XVI, việc ban hành Chỉ thị 04 ngay sau Nghị quyết 80-NQ/TW có ý nghĩa rất đặc biệt. Nếu Nghị quyết 80-NQ/TW đặt ra tầm nhìn lớn cho phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, thì Chỉ thị 04 chính là một bước triển khai cụ thể đối với lĩnh vực then chốt của đời sống văn hóa, đó là xuất bản.
Đây không chỉ là sự nối tiếp về mặt văn kiện, mà còn là sự nối mạch về tư duy phát triển: từ chỗ khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần và động lực nội sinh, đến chỗ xác lập rõ một ngành cụ thể phải được tổ chức lại, nâng cấp lại để thực sự trở thành lực lượng kiến tạo tri thức, dẫn dắt thẩm mỹ, bồi đắp nhân cách và đồng thời đóng góp cho tăng trưởng mới của đất nước.
"Nghị quyết 80-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 7/1/2026, còn Chỉ thị 04 được Ban Bí thư ký ngày 17/3/2026; khoảng cách thời gian rất ngắn ấy cho thấy quyết tâm chuyển rất nhanh từ tầm nhìn chiến lược sang hành động chuyên ngành", ông Sơn nhấn mạnh.
Đặc biệt, Chỉ thị 04-CT/TW không nhìn xuất bản theo nghĩa hẹp, chỉ là in sách hay làm sách, mà xác định rất rõ xuất bản là "lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén", là "bộ phận quan trọng của nền văn hóa", có nhiệm vụ tích lũy, sáng tạo, truyền bá giá trị tinh thần, xây dựng nền tảng tri thức quốc gia, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí và phát huy giá trị con người Việt Nam.
Đồng thời, Chỉ thị 04-CT/TW cũng nhấn mạnh xuất bản phải đáp ứng nhu cầu đọc, học, giải trí của Nhân dân và giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị. Chính ở điểm này, Chỉ thị 04 làm rõ hơn tinh thần của Nghị quyết 80: văn hóa không đứng ngoài phát triển, mà phải tham gia trực tiếp vào phát triển.
Xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển
Một điểm đột phá khác của Chỉ thị 04 là cách đặt vấn đề về tiềm năng đóng góp của xuất bản vào tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh phát triển kinh tế số. "Trong thời gian dài, chúng ta thường nhìn xuất bản chủ yếu từ góc độ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, giáo dục. Cách nhìn ấy không sai, nhưng chưa đủ. Trong bối cảnh hiện nay, xuất bản là một phần của ngành công nghiệp nội dung, mà đã là công nghiệp nội dung thì nó có khả năng tạo ra giá trị gia tăng rất lớn", ông Sơn phân tích.
Chỉ thị 04-CT/TW đã xác định rõ xuất bản phải trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị; đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2045, hệ thống xuất bản Việt Nam trở thành ngành kinh tế số, với các doanh nghiệp xuất bản số có năng lực vươn ra toàn cầu.
Theo chuyên gia này, tiềm năng của ngành xuất bản là rất lớn, bởi xuất bản không chỉ dừng ở sách in truyền thống. Khi bước vào môi trường số, một nội dung có thể được khai thác dưới nhiều dạng: sách điện tử, sách nói, nền tảng học tập, cơ sở dữ liệu, sản phẩm bản quyền, xuất bản song ngữ, nội dung đa phương tiện, thậm chí trở thành chất liệu cho điện ảnh, trò chơi, giáo dục trực tuyến hay truyền thông sáng tạo. Lúc ấy, giá trị của xuất bản không còn nằm ở số lượng bản in, mà nằm ở khả năng tái sử dụng, tái phân phối và lan tỏa nội dung trên nhiều nền tảng.
Những vận hội mới cho ngành xuất bản
Chia sẻ góc nhìn từ một đơn vị trực tiếp tham gia vào hoạt động xuất bản, PGS.TS Nguyễn Văn Tùng – Thành viên HĐTV, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho rằng Chỉ thị 04 được ban hành trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt, khi đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia.
"Chỉ thị 04 không chỉ là sự tăng cường lãnh đạo về mặt chính trị đối với hoạt động xuất bản, mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển mang tính chiến lược cho toàn ngành", ông Tùng nói.
Theo ông Tùng, với Chỉ thị 04, trước hết, đó là cơ hội thúc đẩy xuất bản chuyển dịch sang mô hình ngành công nghiệp nội dung số hiện đại. Với định hướng rõ ràng về chuyển đổi số, xuất bản Việt Nam không còn bị giới hạn trong vai trò sản xuất sách truyền thống, mà từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái sáng tạo nội dung.
Điều này tạo điều kiện để các nhà xuất bản tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của kinh tế tri thức và kinh tế số, nơi giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở dữ liệu, nền tảng và khả năng kết nối đa ngành.
Không gian phát triển của thị trường cũng được mở rộng một cách đáng kể. Sự phát triển của xuất bản điện tử, thương mại điện tử và giao dịch bản quyền quốc tế cho phép sản phẩm xuất bản Việt Nam tiếp cận độc giả toàn cầu nhanh hơn và hiệu quả hơn. Đây là tiền đề quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành, đồng thời thúc đẩy quá trình "xuất khẩu" của tri thức và văn hóa Việt Nam.
Chỉ thị đồng thời tạo ra cơ chế thuận lợi hơn để thu hút các nguồn lực xã hội và đầu tư công nghệ vào lĩnh vực xuất bản. Sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ, các nhà đầu tư và tổ chức xã hội không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính mà còn mang đến tư duy quản trị mới, công nghệ mới và mô hình kinh doanh mới. Từ đó, hệ sinh thái xuất bản có điều kiện phát triển năng động, linh hoạt và bắt nhịp nhanh hơn với xu thế toàn cầu.
Đặc biệt, từ định hướng của Chỉ thị 04, vị thế của ngành xuất bản cũng được nâng lên rõ rệt khi được đặt ở trung tâm của hệ sinh thái tri thức – văn hóa – giáo dục. "Xuất bản không chỉ dừng lại ở chức năng truyền bá tri thức, mà ngày càng thể hiện vai trò dẫn dắt, định hướng nhận thức xã hội, góp phần hình thành nền tảng tư tưởng và phát triển con người trong bối cảnh mới. Đây chính là điều kiện để ngành xuất bản phát huy sâu sắc hơn chức năng chính trị, văn hóa và xã hội của mình", đại diện đơn vị xuất bản này nói.
Cùng với đó, Chỉ thị mở ra yêu cầu và cũng là cơ hội để hình thành đội ngũ nhân lực xuất bản thế hệ mới. Đó không chỉ là những người làm sách theo nghĩa truyền thống, mà là những nhà sáng tạo nội dung, nhà công nghệ và nhà quản trị tri thức, có khả năng làm chủ công cụ số, thích ứng với môi trường đa nền tảng và tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là yếu tố quyết định để hiện thực hóa các mục tiêu mà Chỉ thị đã đặt ra.
Có thể thấy, những cơ hội mà Chỉ thị số 04-CT/TW mở ra không chỉ mang tính trước mắt mà còn có ý nghĩa lâu dài, tạo động lực để ngành xuất bản Việt Nam chuyển mình theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập sâu rộng hơn với thế giới.
