Cà Phê Việt Nam: Từ Di Sản Sống Đến Khát Vọng Thành Phố Cà Phê Của Thế Giới
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cà phê Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế không chỉ qua sản lượng xuất khẩu mà còn thông qua giá trị văn hóa sâu sắc. Với nền tảng Robusta đặc trưng, kết hợp tri thức trồng trọt, chế biến gắn với thực hành bản địa và bản sắc Tây Nguyên, cà phê Việt Nam đang mở rộng ảnh hưởng theo cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với xu thế thế giới.
Diễn Đàn Di Sản Cà Phê Thế Giới: Cà Phê Như Một Di Sản Sống
Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới với chủ đề "Từ những truyền thống đa dạng đến di sản sống chung của nhân loại" diễn ra từ ngày 17 đến 19 tháng 4 năm 2026 tại Bảo tàng Thế giới cà phê ở Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk, đã quy tụ lãnh đạo trung ương, địa phương, các đại sứ, tổng lãnh sự, tổ chức quốc tế và chuyên gia trong và ngoài nước. Sự kiện này nhấn mạnh rằng cà phê không đơn thuần là sản phẩm nông nghiệp hay ngành kinh tế, mà là một "di sản sống" – nơi giao thoa của lịch sử, văn hóa, thương mại và đời sống tinh thần.
Ông Hasan Barit, Phó Trưởng phái đoàn Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam, chia sẻ trong tham luận về hành trình cà phê từ Ethiopia đến Đế chế Ottoman, nơi các quán cà phê Istanbul trở thành không gian giao lưu xã hội và trao đổi tri thức. Tương tự, ông Renzo Moro, Trưởng bộ phận Nông nghiệp Đại sứ quán Ý, nhận định espresso như một "ngôn ngữ văn hóa toàn cầu", với thực hành "caffè sospeso" thể hiện tinh thần sẻ chia.
Bà Camila Polo Florez, Đại sứ Colombia tại Việt Nam, giới thiệu "Cảnh quan văn hóa cà phê Colombia" được UNESCO công nhận, nhấn mạnh nông nghiệp bền vững với ứng dụng AI và phân bón hữu cơ. Hoa hậu Bảo Ngọc, đại diện thế hệ trẻ, kêu gọi chuyển đổi sang hệ sinh thái tuần hoàn, đặt người nông dân làm trung tâm trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Robusta Việt Nam: Thức Tỉnh Bản Sắc Và Tầm Nhìn Toàn Cầu
Việt Nam đang chuyển dịch từ tập trung vào sản lượng sang khai thác giá trị văn hóa, tri thức và bản sắc. Robusta Việt Nam, đặc biệt là Robusta Buôn Ma Thuột, được xem như biểu tượng của tính cách đất đai và con người: mạnh mẽ, kiên cường, hài hòa mà không hòa tan. Nhà sử học Dương Trung Quốc nhắc lại hành trình cà phê Việt Nam qua nhiều lớp văn hóa, từ thời Pháp thuộc đến Đổi mới, mang câu chuyện văn hóa ra thế giới.
PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, chỉ ra bước chuyển "phi thường" từ xuất khẩu thô giá trị thấp sang ngành hàng đạt khoảng 9 tỷ USD, coi cà phê là "cánh cửa" giới thiệu Việt Nam như một nền văn hóa có chiều sâu. Ông Nguyễn Minh Vũ, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao, nhấn mạnh định hướng giới thiệu tri thức cà phê Đắk Lắk ra toàn cầu, thúc đẩy đối thoại đa văn hóa.
Để "Tri thức trồng, chế biến cà phê Đắk Lắk" được UNESCO ghi danh, các chuyên gia nhấn mạnh cần chuyển hóa cà phê từ di sản tĩnh thành di sản sống, được thực hành và lan tỏa. Bà Urawadee Sriphiromya, Đại sứ Thái Lan, chia sẻ mô hình "Doi Tung" với triết lý lấy con người làm trung tâm, trong khi ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam, kêu gọi nâng cao chất lượng và tính bền vững của hệ sinh thái cà phê.
Buôn Ma Thuột: Khát Vọng Thành Phố Cà Phê Của Thế Giới
Tầm nhìn biến Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk thành "Thành phố Cà phê của thế giới" được xem là chiến lược quốc gia và quốc tế. PGS. TS Trần Đình Thiên đề xuất chuyển dịch từ vùng nguyên liệu sang trung tâm sáng tạo, từ điểm đến kinh tế sang không gian văn hóa sống động, thu hút cộng đồng toàn cầu. Điều này đòi hỏi sự chung tay của nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng quốc tế.
Trong tiến trình này, doanh nghiệp đóng vai trò then chốt. Trung Nguyên Legend được nhắc đến như "tác nhân di sản", với triết lý "Cà phê là báu vật của Đất trời, là Di sản của Nhân loại, là Giải pháp cho Tương lai" từ Nhà sáng lập Đặng Lê Nguyên Vũ. Doanh nghiệp xây dựng hệ sinh thái cà phê toàn diện trên ba chiều kích: vật lý, xã hội và tinh thần, lan tỏa "Cà phê Đạo - The Tao of Coffee" ra toàn cầu.
Tại diễn đàn, các đại sứ quốc tế trải nghiệm "Thiền cà phê", một phương pháp thực hành của Cà phê Đạo. Ông Renzo Moro chia sẻ đây là trải nghiệm tĩnh tại khác biệt với phong cách espresso nhanh của Ý, trong khi ông Hasan Barit nhấn mạnh sự biết ơn và chiêm nghiệm nội tâm. Ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, đánh giá cao cách tiếp cận độc đáo này.
Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới không chỉ làm rõ giá trị đa chiều của cà phê mà còn định vị cà phê Việt Nam như một di sản sống chung của nhân loại. Trong bối cảnh thách thức toàn cầu, việc này góp phần biến cà phê thành ngôn ngữ chung của hòa hợp, sáng tạo và phát triển bền vững, khẳng định bản sắc quốc gia trên bản đồ thế giới.
