Bão số 1 (Maysak) đổ bộ vào Quảng Ninh tối 4/7 với cường độ cấp 8-9, giật cấp 12, nhưng gây mưa đặc biệt lớn: riêng Móng Cái ghi nhận 247,6 mm chỉ trong chưa đầy một ngày. Sau khi vào Trung Quốc, hoàn lưu bão tiếp tục gây mưa trên 400 mm trong 24 giờ tại phía nam Quảng Tây, làm vỡ đê, ảnh hưởng 55.000 người và buộc gần 50.000 người sơ tán.
Đặc điểm khác biệt của bão số 1
Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết bão có quỹ đạo phức tạp: di chuyển rất chậm vào đêm 2/7, gần như ít dịch chuyển trước khi đổi hướng lên bắc. Sau khi qua nam đảo Hải Nam, bão áp sát ven biển Quảng Ninh, duy trì ảnh hưởng trên bờ hơn 2 giờ trước khi đổ bộ Móng Cái lúc 22h ngày 4/7. Thời gian ảnh hưởng kéo dài: tâm bão sang Quảng Tây lúc 2h sáng 5/7, nhưng hoàn lưu phía tây và tây nam vẫn gây gió mạnh cấp 8-9, giật cấp 10-12 trên Bắc Quảng Ninh và Vịnh Bắc Bộ hơn 10 giờ sau. Các trạm ghi nhận gió mạnh: Bạch Long Vĩ cấp 9, giật cấp 11; Móng Cái cấp 9, giật cấp 12; Cô Tô cấp 8, giật cấp 10; Cửa Ông và Quảng Hà cấp 8, giật cấp 9.
Xu hướng bão yếu nhưng mưa lớn gia tăng
Ông Mai Văn Khiêm nhấn mạnh: “Mức độ nguy hiểm của bão không còn chỉ được đánh giá qua sức gió cực đại mà ngày càng phải xem xét đến khả năng gây mưa cực đoan và các thiên tai thứ cấp.” Bão số 1 là thí dụ điển hình: cường độ cấp 8-9 nhưng mưa rất to. Sau khi vào Trung Quốc, hoàn lưu gây mưa vượt 400 mm/24h, phá kỷ lục lịch sử về lượng mưa 3h, 6h, 12h, 24h. Theo ông, dưới tác động của biến đổi khí hậu, nhiệt độ mặt biển tăng làm không khí chứa nhiều hơi nước hơn (khoảng 7% cho mỗi 1°C), khiến bão tạo mưa với cường suất lớn hơn, kéo dài hơn. Xu hướng này đã thể hiện qua các cơn bão năm 2024 và 2025.
Dự báo mùa bão 2026: ít bão nhưng rủi ro cao
El Niño đã hình thành và dự báo phát triển mạnh trong cuối năm 2026, kéo dài sang đầu năm 2027. Dưới tác động này, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm. Trung tâm dự báo từ nay đến hết năm sẽ có khoảng 8-10 cơn, trong đó 3-5 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền. So với năm 2024 (10 bão, 1 áp thấp) và năm 2025 (rất cao), số lượng năm 2026 có thể chỉ bằng một nửa năm 2025. Tuy nhiên, ông Khiêm cảnh báo: “Ít bão không đồng nghĩa với ít rủi ro.” El Niño thường đi kèm bão mạnh, quỹ đạo phức tạp, và mùa bão có thể kết thúc muộn, với khả năng xuất hiện bão muộn ảnh hưởng Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Nam Bộ vào tháng 12.
Thách thức và ứng dụng công nghệ mới
Biến đổi khí hậu khiến thiên tai ngày càng khó lường. Năm 2024, bão Yagi gây lũ lịch sử trên 20 tỉnh phía bắc; năm 2025, lũ lớn xuất hiện trên hơn 20 hệ thống sông từ Bắc Bộ đến Đồng bằng sông Cửu Long. Để ứng phó, ngành Khí tượng Thủy văn đang vận hành siêu máy tính CRAY với mô hình độ phân giải 3 km × 3 km, kết hợp mô hình IFS, GFS, GSM, WRF và công nghệ đồng hóa số liệu. Trí tuệ nhân tạo (AI) được ứng dụng để dự báo mưa cực ngắn hạn, xây dựng bản đồ mưa 1 km × 1 km từ vệ tinh, radar và mạng lưới đo mưa tự động, cập nhật mỗi giờ. Hệ thống cảnh báo lũ quét và sạt lở đất trực tuyến giám sát mưa và độ ẩm đất, cảnh báo đến cấp xã trước 1-6 giờ.
Khuyến cáo ứng phó
Ông Mai Văn Khiêm khuyến cáo các địa phương ven biển không chủ quan, đảm bảo an toàn tàu thuyền, nuôi trồng thủy sản, sẵn sàng sơ tán. Khu vực miền núi và trung du cần đặc biệt cảnh giác với lũ quét, sạt lở đất xảy ra rất nhanh sau mưa lớn. Ngành khí tượng sẽ tiếp tục cập nhật thông tin nhanh nhất, chính xác nhất, chuyển dần từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động để giảm thiểu thiệt hại.
