Các nhà nghiên cứu tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh vừa phát hiện một bản sao cực hiếm của bản Tuyên ngôn Độc lập Mỹ, nằm im lìm trong kho lưu trữ suốt hơn hai thế kỷ. Đây là bản sao đầu tiên của "Tuyên ngôn Exeter" được tìm thấy bên ngoài nước Mỹ, chỉ vài tháng trước lễ kỷ niệm 250 năm ngày Độc lập của Hoa Kỳ.
Phát hiện tình cờ từ hồ sơ tàu chiến
Vào tháng 5 vừa qua, ông Michael Scurr, một tình nguyện viên tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh ở Kew, đang thực hiện dự án lập danh mục tài liệu. Trong số hàng ngàn trang giấy ố vàng về vụ bắt giữ tàu của quân đội Anh thế kỷ 18, ông chú ý đến một văn bản trước đó chỉ được ghi chép qua loa là "một tài liệu khác". Khi nhìn kỹ hơn, ông nhận ra đó chính là bản sao Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, văn kiện lịch sử nổi tiếng với lời tuyên bố về "quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc".
Ông Scurr chia sẻ: "Việc khai quật và xử lý một tài liệu lịch sử quan trọng như vậy thật là thú vị, nhất là trong năm kỷ niệm trọng đại này".
Hành trình từ tàu Dalton đến kho lưu trữ Anh
Theo Reuters, các nhà nghiên cứu xác định đây là bản sao được in tại Exeter, New Hampshire (Mỹ) vào giữa tháng 7 năm 1776. Đây là bản sao thứ 11 còn sót lại của "Tuyên ngôn Exeter" và là bản duy nhất được tìm thấy bên ngoài lãnh thổ nước Mỹ.
Nguồn gốc tài liệu gắn liền với chiếc tàu Dalton do thuyền trưởng Eleazer Johnson chỉ huy. Ông Johnson mua bản sao này không lâu trước khi dong buồm vượt Đại Tây Dương, với hy vọng văn bản thấm đẫm tinh thần cách mạng sẽ truyền cảm hứng cho thủy thủ đoàn chiến đấu cho nền độc lập non trẻ. Tuy nhiên, số phận trớ trêu đưa tàu Dalton rơi vào tay Hải quân Hoàng gia Anh vào ngày 24 tháng 12 năm 1776, ngay ngoài khơi bờ biển Bồ Đào Nha. Con tàu cùng toàn bộ hàng hóa bị tịch thu và đưa về cảng Plymouth ở tây nam nước Anh.
Tính quan liêu Anh thế kỷ 18 bảo tồn tài liệu lịch sử
Tại sao một tài liệu quan trọng lại nằm trong hồ sơ quân sự? Câu trả lời nằm ở tính quan liêu của nước Anh thế kỷ 18. Theo quy định thời bấy giờ, mọi tài liệu trên các con tàu bị bắt giữ đều phải được trình nộp cho chính quyền để phân chia chiến lợi phẩm. Với việc người Anh tịch thu tới 3.600 tàu trong suốt Chiến tranh Cách mạng Mỹ, Cục Lưu trữ Quốc gia Anh hiện sở hữu một kho tư liệu khổng lồ.
Graham Moore, người phụ trách tại Cục Lưu trữ Quốc gia Anh, nhận định: "Nhờ vào các quy trình hành chính cứng nhắc thời đó mà giờ đây, thay vì chỉ thấy một tờ giấy khô khan, chúng ta đã giải mã được toàn bộ quá trình đầy biến động của bản Tuyên ngôn này. Đó là câu chuyện lịch sử sống động, điều mà hầu hết các bản sao khác không có được".
Phát hiện này không chỉ làm giàu thêm di sản lịch sử của Hoa Kỳ mà còn cho thấy sự kết nối bất ngờ giữa hai quốc gia qua một văn bản tưởng chừng chỉ thuộc về nước Mỹ.
