Xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh, vùng đất có truyền thống ca trù hàng trăm năm, đang đối mặt với thách thức trao truyền giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ. Năm 2026, Ủy ban nhân dân xã triển khai kế hoạch truyền dạy nghệ thuật ca trù trong trường học, tạo môi trường để học sinh tiếp cận âm nhạc truyền thống, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng lực lượng kế cận bảo tồn di sản. Việc học tập được tổ chức tự nguyện, phù hợp điều kiện thực tế từng trường.
Trường tiểu học Cổ Đạm tiên phong đưa ca trù vào giảng dạy
Trường tiểu học Cổ Đạm là đơn vị tiêu biểu trong việc đưa ca trù đến gần học sinh. Nhà trường triển khai giảng dạy qua hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ và ngoại khóa, phối hợp với nghệ nhân và các câu lạc bộ địa phương. Học sinh được trực tiếp tìm hiểu, cảm nhận nét đẹp nghệ thuật truyền thống quê hương. Ông Ngụy Minh Đức, Phó Hiệu trưởng, chia sẻ: “Kỳ vọng lớn nhất của nhà trường là giúp học sinh hiểu, yêu và tự hào về văn hóa quê hương, từ đó nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong thế hệ trẻ”.
Lớp học 'Neo hồn ví, giặm' thu hút 60 học viên tại Nghệ An
Bên cạnh mô hình trong trường học, hoạt động truyền dạy tại cộng đồng cũng đưa âm nhạc dân gian đến gần thế hệ trẻ. Dân ca ví, giặm – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh – đang được lan tỏa bằng nhiều cách làm gần gũi. Tại xã Nghĩa Đồng, tỉnh Nghệ An, lớp học “Neo hồn ví, giặm” trở thành điểm hẹn quen thuộc của nhiều học sinh yêu dân ca. Ông Hoàng Xuân Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết lớp học tổ chức theo hình thức sinh hoạt cộng đồng với hướng dẫn trực tiếp của nghệ nhân. Trong năm học, lớp duy trì một buổi mỗi tuần; dịp hè tăng lên ba buổi mỗi tuần. Thành viên chủ yếu là thiếu niên, nhi đồng, có thời điểm số lượng học viên lên tới 60 em. Sự đồng hành của phụ huynh và sự hào hứng của học sinh tạo sức lan tỏa. Địa phương hỗ trợ cơ sở vật chất, địa điểm sinh hoạt, phối hợp tuyên truyền, vận động học sinh tham gia và tạo điều kiện giao lưu, biểu diễn.
Nghệ nhân Ưu tú Ngô Trí Minh tâm huyết truyền dạy ví, giặm
Đằng sau sức lan tỏa của lớp học “Neo hồn ví, giặm” là sự đồng hành của những người tâm huyết. Nghệ nhân Ưu tú Ngô Trí Minh trực tiếp tham gia truyền dạy. Trước đó, ông mở lớp dạy dân ca ví, giặm tại nhà từ năm 2023. Dù ngoài 60 tuổi, ông vẫn say sưa sưu tầm, sáng tác và lan tỏa dân ca. Khoảng sân trước nhà ông trở thành lớp học đặc biệt. “Tôi yêu và đam mê dân ca ví, giặm. Tôi lo lớp trẻ lớn lên trong thời đại công nghệ, làm việc xa quê, nếu không truyền dạy thường xuyên thì những giá trị của ví, giặm sẽ dần bị lãng quên”, ông Ngô Trí Minh chia sẻ. Những ngày đầu, lớp chỉ có bốn, năm học sinh, nhưng nhờ kiên trì, lớp dần thu hút thêm nhiều em, kể cả từ các xã lân cận. Điều khiến ông xúc động nhất là khi thấy các em yêu thích và “ngấm” dân ca một cách tự nhiên.
Học sinh yêu dân ca và gắn bó lâu dài
Em Nguyễn Ngô Thảo My, học sinh Trường THCS Nghĩa Đồng, tham gia lớp từ năm 2025, cho biết: “Mỗi lần đến lớp em đều rất háo hức vì được các nghệ nhân hướng dẫn thêm nhiều làn điệu mới. Em thấy dân ca ví, giặm rất hay và ý nghĩa. Em sẽ tiếp tục gắn bó lâu dài với lớp học để hiểu hơn về giá trị của dân ca và góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa quê hương”. Với Nghệ nhân Ưu tú Ngô Trí Minh, việc truyền dạy không chỉ giúp các em biết hát mà còn gieo tình yêu với dân ca. “Tôi muốn lớp trẻ hiểu, yêu và tự hào về dân ca ví, giặm; đó là cách để những làn điệu truyền thống của quê hương được vang mãi”, ông nhấn mạnh.
Từ những cách làm đang triển khai, để thanh âm dân tộc tiếp tục ngân vang trong đời sống hôm nay cần sự chung tay từ nhiều phía. Khi được gìn giữ và trao truyền bằng tình yêu và trách nhiệm, di sản âm nhạc sẽ được thế hệ trẻ tiếp nhận, trân quý và lan tỏa cho mai sau.
