Hơn 25 năm qua, Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) đã bền bỉ thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên chiến trường Campuchia, đưa 1.530 liệt sĩ trở về với đất mẹ. Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Tạp chí Người Đưa Tin có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai, về hành trình đầy gian khó nhưng giàu ý nghĩa nhân văn ấy.
Những ký ức xúc động trong hành trình tìm kiếm
Bà Nguyễn Thị Thanh Lịch chia sẻ: “Cá nhân tôi cũng như cán bộ, chiến sĩ Đội K52, đặc biệt là các đồng chí chỉ huy đã có hơn 10 năm gắn bó với nhiệm vụ này, đều trải qua nhiều lần quy tập, tổ chức lễ truy điệu và an táng liệt sĩ. Mỗi lần như vậy đều để lại những cảm xúc rất đặc biệt.”
Điều khiến bà và các đồng đội day dứt nhất là phần lớn liệt sĩ được tìm thấy đều không còn danh tính. “Có trường hợp may mắn phát hiện lọ penicillin đựng mảnh giấy ghi tên và thông tin, nhưng qua thời gian, những dòng chữ ấy đã mục nát, hòa vào đất.” Mỗi di vật tìm được đều gắn với một cuộc đời, từ cây bút, chiếc lược, lọ dầu, ca uống nước đến những mảnh bom, viên đạn còn găm trong hài cốt. Có trường hợp, số mảnh bom đạn còn nhiều hơn cả phần xương cốt, đủ thấy sự khốc liệt của chiến tranh.
Gian nan trên đất bạn Campuchia
Công tác tìm kiếm, quy tập trên đất Campuchia vô cùng gian nan. Hầu hết khu vực tìm kiếm nằm sâu trong rừng, địa hình núi non hiểm trở, từng là chiến trường nên tiềm ẩn bom mìn, vật liệu nổ sót lại. Khí hậu khắc nghiệt, mùa khô nhiệt độ ngoài trời vượt 40 độ C, thiếu nước sinh hoạt trầm trọng, sốt rét và các bệnh do côn trùng luôn đe dọa.
Đặc thù công việc buộc phải khai quật bằng tay, dựa vào kinh nghiệm và sự nhạy bén, gần như không có thiết bị chuyên dụng. Các điểm đóng quân của Đội K52 tại ba tỉnh Đông Bắc Campuchia (Preah Vihear, Ratanakiri, Stung Treng) đều là cơ sở mượn tạm bợ, chưa đáp ứng nhu cầu ăn ở, sinh hoạt dài ngày.
Dù khó khăn, bà Lịch ghi nhận: “Tôi chưa từng nghe anh em than phiền hay đề xuất cho bản thân. Tinh thần lạc quan, trách nhiệm và sự tận tâm với nhiệm vụ luôn được duy trì. Cán bộ, chiến sĩ vẫn tăng gia sản xuất cải thiện đời sống, xây dựng mối quan hệ gắn bó với chính quyền và nhân dân nước bạn.”
Sau 25 năm, Đội K52 đã quy tập, hồi hương tổng cộng 1.531 hài cốt liệt sĩ. Con số này nói lên sự kiên trì của một phần tư thế kỷ làm nhiệm vụ, của những mùa khô nối tiếp, những bước chân không mỏi giữa rừng già biên giới.
Không bỏ sót thông tin, không từ bỏ hy vọng
Thay mặt Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch khẳng định: “Dù thời gian đã lùi xa, địa hình hiểm trở và điều kiện tìm kiếm ngày càng khó khăn, chúng tôi sẽ tiếp tục nỗ lực, không bỏ sót bất kỳ thông tin nào, không từ bỏ bất kỳ hy vọng chính đáng nào của thân nhân liệt sĩ.”
Bà mong các gia đình liệt sĩ tiếp tục cung cấp thông tin, kỷ vật, tư liệu dù nhỏ nhất, vì mỗi thông tin có thể là manh mối quý giá. Với Đội K52, bà gửi lời biểu dương và cảm ơn sâu sắc: “Các đồng chí đang làm một công việc vô cùng gian khổ, thầm lặng nhưng cao quý. Mỗi bước chân trên đất bạn, mỗi hố tìm kiếm, mỗi phần mộ được phát hiện và đưa về quê hương đều chứa đựng tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn và sự hy sinh lớn lao.”
Chiến dịch 500 ngày đêm hướng tới 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ
Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt. Trọng tâm trước mắt là triển khai quyết liệt Chiến dịch cao điểm 500 ngày đêm, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
Trong nước, tỉnh sẽ rà soát, cập nhật, xác minh thông tin; đẩy mạnh thu thập tư liệu từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử; kêu gọi các cựu binh từng ở bên kia chiến tuyến phối hợp; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu, xây dựng bản đồ tìm kiếm. Ngoài nước, tỉnh phối hợp chặt chẽ với Ban Chuyên trách các tỉnh Đông Bắc Campuchia, duy trì cơ chế trao đổi thông tin, đa dạng hóa kênh thu thập, bảo đảm lực lượng, phương tiện cho Đội K52.
Bà Lịch nhấn mạnh: “Mỗi mẫu ADN được lấy thành công là thêm một tia hy vọng nhỏ nhoi nhưng bền bỉ để trả lại tên tuổi cho các anh. Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy không chỉ khép lại hành trình kiếm tìm của một gia đình, mà còn tiếp nối đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn', 'Đền ơn đáp nghĩa' của dân tộc.”
Quân khu 5 đang đẩy mạnh triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm với mục tiêu tìm kiếm, quy tập 1.480 hài cốt liệt sĩ. Đến ngày 14/7, toàn Quân khu đã quy tập được 109 hài cốt, đạt 11,1% chỉ tiêu năm 2026.
