Khoảng 300 ha rừng tràm tại phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia U Minh Hạ, tỉnh Cà Mau, đã bị suy thoái hoàn toàn, tập trung ở Tiểu khu 1 và Tiểu khu 4. Thêm 467 ha khác đang có dấu hiệu suy kiệt nặng nề, theo ông Lê Thanh Dũng, Phó Giám đốc vườn.
Hiện trạng rừng tràm chết hàng loạt
Ghi nhận thực tế cho thấy nhiều vạt rừng tràm xanh tốt đã biến thành trảng trống đầy cỏ sậy, thân cây già cỗi chết đứng hoặc đổ ngã ngổn ngang. Những thân tràm đặc dụng ngả rạp xuống lớp bùn đất ngập úng, đẩy nhanh quá trình suy kiệt của hệ sinh thái tràm bản địa.
Nguyên nhân suy thoái
Nguyên nhân bước đầu được xác định do quy luật sinh học khi cây tràm đã quá tuổi thành thục. Bên cạnh đó, việc duy trì mực nước ngập sâu kéo dài hơn 6 tháng/năm nhằm phòng cháy, chữa cháy rừng đã vô tình rửa trôi tầng đất, khiến rễ cây úng phèn, giảm tính kết dính của lớp nền than bùn. Khi mùa khô tới, lớp than bùn bị rỗng chân, mất chỗ dựa khiến cây tràm dễ bị gió lốc quật đổ, triệt tiêu khả năng tái sinh tự nhiên. Diễn thế tự nhiên theo hướng tiêu cực khi tràm bản địa chết dần, nhường chỗ cho cỏ hoang, năng, sậy phát triển mạnh mẽ.
Giải pháp phục hồi và nghiên cứu khoa học
Trước thực trạng cấp bách, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau kiến nghị UBND tỉnh chấp thuận chủ trương giao Vườn quốc gia U Minh Hạ phối hợp Trường Đại học Nông lâm Thành phố Hồ Chí Minh và các đơn vị liên quan thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học chuyên sâu. Chương trình sẽ tập trung khảo sát hiện trạng đất than bùn, thu thập dữ liệu vi sinh vật, nguồn nước và đề xuất giải pháp phục hồi dựa trên tài nguyên đa dạng sinh học bản địa. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học cốt lõi để nhận diện sớm nguy cơ và thiết lập cơ chế quản lý, điều tiết nước hợp lý.
Thách thức từ quy định pháp luật
Vườn quốc gia U Minh Hạ là một trong ba điểm bảo tồn đất ngập nước quan trọng nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long, được UNESCO công nhận là vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau. Tuy nhiên, theo Luật Lâm nghiệp 2017, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt bắt buộc phải duy trì cấu trúc tự nhiên, hạn chế tác động con người, gây ra không ít rào cản cho việc triển khai các biện pháp can thiệp, phục hồi. Việc tìm ra cân bằng giữa công tác phòng cháy và bảo tồn sinh thái được xem là chìa khóa sống còn để hồi sinh lá phổi xanh U Minh Hạ.
