Mặc dù chè là cây trồng chủ lực của tỉnh, nhưng đến nay mới được cấp chứng nhận VietGAP đạt 5.963 ha (khoảng 25% diện tích) và chứng nhận hữu cơ chỉ 179 ha (0,8% diện tích), tỷ lệ rất thấp. Nguyên nhân do sản xuất chè chủ yếu quy mô nông hộ, trình độ canh tác và hiểu biết về sản xuất an toàn, hữu cơ, liên kết còn hạn chế; công nghệ chế biến chưa đồng bộ, sản phẩm chưa đa dạng, chưa thu hút du khách.
Dự án chè hữu cơ gắn với du lịch sinh thái
Thực hiện thành công dự án “Xây dựng mô hình sản xuất chè xanh phục vụ phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch sinh thái” tại tỉnh Thái Nguyên đã góp phần giải quyết những vấn đề này, đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng, chứng nhận sản phẩm chè hữu cơ, gắn chế biến với sản phẩm OCOP và phát triển du lịch sinh thái.
Dự án triển khai trên 10 ha chè tại các xóm Chính Phú 1, 2, 3, xã Phú Xuyên. Diện tích được khoanh vùng, liền khoảnh, có vùng đệm tách biệt với khu vực không sản xuất hữu cơ là đồi trồng cây keo bao quanh; cách xa khu vực ô nhiễm và thuận lợi về nguồn nước tưới, gần đường giao thông. Giống chè chủ yếu là giống chè lai LDP1, bình quân 8 năm tuổi, năng suất trung bình 120 tạ/ha, nương chè thiết kế đúng tiêu chuẩn.
49 hộ tham gia, hỗ trợ kỹ thuật và phân bón hữu cơ
49 hộ thực hiện dự án, mỗi hộ có từ 0,2 ha chè và 2 lao động trở lên, được tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ 60% phân bón hữu cơ, chế phẩm vi sinh, phương pháp ủ phân hữu cơ và ghi chép nhật ký sản xuất. Cán bộ kỹ thuật hướng dẫn các hộ thâm canh, phòng trừ sâu bệnh, thu hái và bảo quản chè búp tươi theo đúng tiêu chuẩn hữu cơ.
Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên Chu Bá Trung cho biết: “Sau ba năm, các hộ thay đổi hoàn toàn phương thức canh tác chè, bón lót 100% phân chuồng, phân hữu cơ vi sinh; phun phân sinh học bón lá sau mỗi lứa hái, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và thảo mộc đúng cách, đúng thời điểm và các hoạt động diễn ra trên nương chè được ghi chép đầy đủ trong sổ nhật ký để truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi cần thiết”.
Kết quả: Chứng nhận hữu cơ, OCOP 3 sao, năng suất vượt trội
Kết thúc năm thứ ba, qua phân tích các chất kim loại nặng trong đất, nước, sản phẩm chè một cách độc lập, 100% diện tích dự án được cấp mã số vùng trồng, chứng nhận hữu cơ, sản phẩm Ha Thai Tea-Trà Tôm Nõn được chứng nhận OCOP ba sao; chè đạt năng suất 133 tấn chè búp tươi/ha/năm, cao hơn 5 tấn/ha/năm so với sản xuất chè thông thường.
Việc chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng phân hữu cơ vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật thảo mộc cân đối giúp hạn chế ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giữ cân bằng hệ sinh thái. Chất lượng chè đạt tiêu chuẩn hữu cơ, cây chè sinh trưởng tốt, búp xanh sáng, mật độ đều, phiến lá dày bóng; chè chế biến có vị đậm, hương cốm, tỷ lệ hao hụt ít do chè dẻo mềm, tạo cánh chè đẹp.
Hiệu quả kinh tế và lan tỏa
Toàn bộ sản lượng chè búp tươi được Công ty cổ phần Chè Hà Thái thu mua với giá cao hơn 15 nghìn đồng/kg so với thị trường, cao hơn sản xuất chè thông thường 151 triệu đồng/ha/năm. Theo bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Giám đốc công ty, chè sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, thu hái và bảo quản đúng kỹ thuật cho nên quá trình chế biến đạt chất lượng tốt, khách hàng ưa chuộng.
Khu vực sản xuất chè hữu cơ bước đầu thu hút khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm nương chè, chăm sóc, thu hái, chế biến, đóng gói và kinh doanh; góp phần quảng bá, tiêu thụ sản phẩm chè hữu cơ. Với hiệu quả kinh tế và môi trường, đến nay Hợp tác xã Hải Yến ở xã Phú Thịnh có quy mô 5 ha chè, các hộ dân lân cận nhân rộng mô hình sản xuất chè hữu cơ với hơn 3 ha và xu hướng này đang phát triển tại địa phương.
