Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trên địa bàn cả nước hiện có 7.326 đập, hồ chứa thủy lợi đang khai thác. Trong số đó, 6.734 hồ chứa phục vụ tưới cho 1,1 triệu ha đất nông nghiệp, đồng thời cấp hơn 1,5 tỷ m3 nước cho sinh hoạt, công nghiệp và các ngành kinh tế khác. Tuy nhiên, công tác bảo đảm an toàn cho hệ thống công trình này vẫn còn nhiều điểm nghẽn, đặc biệt tại các hồ chứa vừa và nhỏ.
Hàng nghìn công trình thủy lợi đang khai thác nhưng tiềm ẩn rủi ro
Các địa phương và đơn vị quản lý, khai thác đã thực hiện khá tốt các quy định về an toàn đập, hồ chứa, nhất là đối với những hồ chứa lớn. Tuy nhiên, theo thống kê của Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, tình trạng thiếu hụt các phương án bảo vệ và ứng phó sự cố vẫn phổ biến ở nhóm hồ vừa và nhỏ. Cụ thể, mới chỉ có 30% số hồ có phương án ứng phó tình huống khẩn cấp, 51% số hồ có phương án bảo vệ, 9% số hồ được kiểm định an toàn đập, 31% số hồ có quy trình vận hành và 19% số hồ lắp đặt thiết bị quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng.
Những con số trên cho thấy nhiều công trình thủy lợi chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật về quản lý an toàn. Bên cạnh đó, hiện vẫn chưa có quy chế phối hợp thống nhất giữa các địa phương trong cùng một lưu vực sông, gây khó khăn cho việc điều phối vận hành liên hồ chứa khi xảy ra mưa lũ lớn. Hệ thống thiết bị quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng tại các hồ chứa cũng đang trong tình trạng thiếu hụt, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác dự báo, cảnh báo sớm.
El Nino làm gia tăng nguy cơ mưa lũ cực đoan
Trung tâm Khí tượng thủy văn quốc gia dự báo, hiện tượng El Nino đã bắt đầu ảnh hưởng đến nước ta và cường độ sẽ tiếp tục tăng dần trong khoảng ba tháng tới. Đặc biệt, từ tháng 10 đến tháng 12, El Nino được duy trì với cường độ mạnh, có thể gây thiếu hụt lượng mưa ở nhiều khu vực, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện những trận mưa, lũ có cường độ rất lớn và cực đoan, tập trung trong thời gian ngắn.
Điều này dẫn đến dòng chảy đến hồ tăng đột biến, nhất là đối với các hồ chứa vừa và nhỏ. Với năng lực điều tiết hạn chế, nhiều hồ có thể gặp khó khăn nghiêm trọng trong vận hành, bảo đảm an toàn công trình, từ đó đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân vùng hạ du.
Địa phương cần siết chặt quản lý an toàn đập, hồ chứa
Trước diễ biến phức tạp của thời tiết, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi yêu cầu các địa phương chỉ đạo các cơ quan, đơn vị quản lý, khai thác thực hiện nghiêm các quy định về quản lý an toàn đập, hồ chứa. Các tổ chức khai thác công trình thủy lợi cần được rà soát, củng cố năng lực nếu chưa đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, việc tổ chức kiểm tra, đánh giá an toàn đập, hồ chứa nước phải được thực hiện theo đúng quy định hiện hành.
Ngoài ra, các địa phương cần chỉ đạo các đơn vị liên quan thực hiện đầy đủ, kịp thời và bảo đảm chất lượng những nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về an toàn đập, hồ chứa. Việc chấp hành nghiêm các quy định pháp luật và tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu được xem là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro trong mùa mưa lũ.
Xử lý nghiêm các hồ chứa hư hỏng, đang thi công
Đối với các hồ chứa đã hư hỏng hoặc đang trong quá trình thi công, cơ quan chức năng yêu cầu đơn vị quản lý khai thác và chủ đầu tư phải thường xuyên kiểm tra, đánh giá và có giải pháp bảo đảm an toàn công trình cũng như vùng hạ du. Trường hợp hồ chứa không bảo đảm an toàn, cần hạn chế tích nước hoặc không tích nước khi chưa khắc phục xong sự cố.
Với những hồ chứa có cửa van điều tiết, các đơn vị phải tổ chức kiểm tra, đánh giá toàn diện tình trạng an toàn vận hành công trình, bảo đảm an toàn trong mọi tình huống. Hệ thống giám sát, vận hành và các thiết bị liên quan cần được rà soát để luôn trong trạng thái sẵn sàng hoạt động. Đặc biệt, hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng phải được duy trì hoạt động ổn định, phục vụ hiệu quả cho công tác dự báo và cảnh báo sớm.
Xây dựng kịch bản linh hoạt và phương châm “bốn tại chỗ”
Các chủ hồ chứa cần xây dựng các kịch bản vận hành linh hoạt ứng với những tình huống mưa lớn hoặc đặc biệt lớn. Việc thường xuyên cập nhật bản tin dự báo khí tượng thủy văn để điều chỉnh kịch bản cho phù hợp với diễn biến thực tế cũng được nhấn mạnh. Đây là cơ sở quan trọng giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc điều tiết nước, giảm áp lực cho công trình và hạ du.
Cùng với đó, các địa phương phải thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiện trạng công trình và sẵn sàng phương án ứng phó, xử lý sự cố ngay từ giờ đầu theo phương châm “bốn tại chỗ” – chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, vật tư tại chỗ và hậu cần tại chỗ. Việc chủ động triển khai các giải pháp này ngay từ đầu mùa mưa lũ được đánh giá là then chốt để đảm bảo an toàn cho hơn 1,5 tỷ m3 nước phục vụ đời sống và sản xuất, đồng thời bảo vệ hàng triệu người dân đang sinh sống tại vùng hạ du các hồ chứa trên cả nước.
