Xung đột Trung Đông gây thiệt hại nặng nề cho ngành hàng không Việt Nam
Tình hình căng thẳng tại Trung Đông đang tác động sâu sắc đến ngành hàng không Việt Nam, dẫn đến sụt giảm nghiêm trọng nhu cầu du lịch và giao thương, đồng thời gây đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa. Các đơn vị quản lý như Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) và Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đang phải đối mặt với khoản thất thu lên đến hàng chục triệu USD từ phí điều hành bay và dịch vụ sân bay.
Các hãng hàng không Việt Nam ứng phó thế nào?
Theo thông tin từ Vietnam Airlines, để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho khách hàng và phi hành đoàn, hãng đã chủ động điều chỉnh đường bay và kế hoạch khai thác các chuyến bay giữa Việt Nam và châu Âu, nhằm tránh các vùng trời chịu ảnh hưởng từ xung đột. Toàn bộ các chuyến bay này hiện đã và đang có lộ trình cách xa khu vực chiến sự. Vietnam Airlines tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng và chuẩn bị các phương án khai thác linh hoạt để duy trì hoạt động ổn định.
Đại diện Vietnam Airlines cho biết: "Việc điều chỉnh đường bay có thể khiến thời gian bay kéo dài hơn và ảnh hưởng dây chuyền đến lịch khai thác toàn mạng bay. Tuy nhiên, đây là giải pháp cần thiết, thể hiện nguyên tắc an toàn là ưu tiên cao nhất." Hãng khuyến nghị hành khách thường xuyên cập nhật thông tin chuyến bay trên các kênh chính thức.
Trong khi đó, đại diện Vietjet Air cho hay, hãng không khai thác chặng bay Trung Đông hay Mỹ, mà tập trung chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á, Đông Bắc Á và Châu Á – Thái Bình Dương, cùng các đường bay thẳng đến Australia. Do đó, Vietjet Air cơ bản không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi xung đột khu vực này.
Thiệt hại cụ thể đối với ngành hàng không
Ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, nhận định cuộc khủng hoảng hiện nay mang tính phức tạp, chưa xác định thời điểm kết thúc, tạo áp lực đáng kể đối với vận tải hàng không, thương mại, du lịch và chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Các đường bay kết nối hoặc quá cảnh tại các trung tâm lớn như Dubai, Doha hay Abu Dhabi bị ảnh hưởng do tâm lý e ngại của hành khách về an toàn không phận.
Các tour du lịch cao cấp từ Việt Nam đi Trung Đông, với giá khoảng 100-130 triệu đồng, hiện đã bị hủy bỏ hoàn toàn. Ông Cẩm cho biết thêm: "Việc vận chuyển hàng hóa đi và đến châu Âu bị chậm trễ và tăng giá cước, ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như linh kiện điện tử và hàng may mặc, làm đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa."
Khi các tuyến bay từ Việt Nam đi châu Âu, Bắc Mỹ, châu Phi qua Trung Đông sụt giảm, hành khách buộc phải chọn chuyến bay qua các điểm trung chuyển khác tại Đông Nam Á và Đông Bắc Á. Điều này khiến giá vé máy bay trên các đường bay này tăng do trong ngắn hạn, các hãng hàng không khó có thể bổ sung tải cung ứng để đáp ứng nhu cầu đột biến.
Ông Cẩm cũng tiết lộ: "Hiện không có hãng hàng không Việt Nam nào khai thác trực tiếp đến khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, các đường bay từ Việt Nam đi châu Âu của Vietnam Airlines phải điều chỉnh hoàn toàn để tránh không phận Iran, Iraq và vùng lân cận. Các chuyến bay hiện phải sử dụng hành lang phía Bắc hoặc phía Nam, thời gian bay kéo dài thêm từ 10-15 phút mỗi chuyến, với chi phí tăng thêm ước khoảng 2.000 USD."
Nếu xung đột leo thang, Vietnam Airlines có thể phải đối mặt với việc trả thêm phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, với mức tăng khoảng 10-15% đối với các tàu bay khai thác trên các tuyến xuyên lục địa tiếp giáp vùng xung đột.
Tác động đến các hãng hàng không Trung Đông và dịch vụ liên quan
Theo thống kê của Cục Hàng không Việt Nam, hiện có 3 hãng hàng không Trung Đông gồm Qatar Airways, Emirates và Etihad Airways đang khai thác 6 đường bay từ Abu Dhabi, Jebel Ali, Dubai và Doha đến Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, với tần suất trung bình 12 chuyến mỗi ngày. Các hãng này sử dụng các sân bay ở Doha, Dubai và Abu Dhabi như trạm trung chuyển để vận chuyển hành khách từ Bắc Mỹ, châu Âu và châu Phi đến Việt Nam.
Trong tháng 1/2026, các hãng này vận chuyển 141.000 khách và 11.000 tấn hàng hóa đi và đến Việt Nam. Tuy nhiên, từ ngày 28/2 đến nay, họ đã phải hủy các chuyến bay với hàng chục nghìn hành khách. Do Trung Đông là trạm trung chuyển cho khoảng 25-30% lượng hàng linh kiện điện tử và công nghệ cao từ châu Âu về Việt Nam, việc hủy chuyến bay cũng khiến dây chuyền sản xuất tại các khu công nghiệp phía Bắc như Bắc Ninh và Thái Nguyên đối mặt với nguy cơ thiếu hụt linh kiện cục bộ.
Nếu tình hình chiến sự kéo dài, việc các hãng hàng không Trung Đông tạm dừng khai thác sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn thu của các đơn vị cung cấp dịch vụ hàng không. Cụ thể, VATM thất thu gần 250.000 USD mỗi tuần và gần 1 triệu USD mỗi tháng từ hoạt động điều hành bay, trong khi ACV thất thu khoảng 10,9 triệu USD mỗi tháng từ phí phục vụ hành khách và dịch vụ tại cảng.
Chính sách hỗ trợ từ cơ quan chức năng và hãng hàng không
Trước diễn biến khó lường, Cục Hàng không Việt Nam tiếp tục theo sát tình hình và sẵn sàng hỗ trợ các hãng hàng không trong quá trình khai thác. Cục sẽ phối hợp với ACV xem xét giảm giá dịch vụ sân đỗ cho các hãng bị ảnh hưởng, đồng thời rà soát chính sách để đề xuất điều chỉnh phù hợp nếu tình hình phức tạp kéo dài. Ngoài ra, cơ quan này cũng chỉ đạo VATM chủ động phương án điều phối luồng không lưu, bảo đảm an toàn bay, và yêu cầu các hãng tránh khu vực không phận có nguy cơ mất an toàn.
Về phía các hãng hàng không, nhằm đảm bảo quyền lợi cho hành khách, nhiều chính sách hỗ trợ đã được triển khai:
- Qatar Airways: Áp dụng chính sách miễn phí thay đổi ngày khởi hành trong vòng 14 ngày hoặc hoàn lại phần giá trị vé chưa sử dụng cho hành khách có vé từ 28/2 đến 10/3.
- Etihad Airways: Hành khách có vé xuất trước ngày 28/2 và hành trình đến 10/3 được đổi miễn phí sang chuyến bay khác đến 31/3, hoặc yêu cầu hoàn vé.
- Emirates: Hành khách bị ảnh hưởng có thể đặt lại chỗ trên chuyến bay khác khởi hành vào/trước ngày 20/3, hoặc yêu cầu hoàn tiền đối với vé có hành trình vào/trước ngày 10/3.
Cục Hàng không Việt Nam cũng cập nhật tình hình khai thác tại một số vùng thông báo bay (FIR) trong khu vực Trung Đông, với nhiều khu vực đóng cửa hoàn toàn hoặc hạn chế khai thác do lo ngại an ninh, bao gồm Bahrain FIR, Tehran FIR (Iran), Doha FIR (Qatar) và FIR Emirates (UAE). Các biện pháp điều tiết luồng không lưu và hạn chế bay đang được áp dụng để đảm bảo an toàn.
