Một tổng quan hệ thống mới của Cochrane, được coi là một trong những nguồn tổng hợp bằng chứng y khoa có độ tin cậy cao, cho thấy kính lọc ánh sáng xanh không mang lại lợi ích đã được chứng minh trong việc giảm mỏi mắt khi sử dụng máy tính, cải thiện chất lượng giấc ngủ hay bảo vệ võng mạc. Nghiên cứu do nhóm tác giả thuộc Đại học Melbourne chủ trì và được công bố trên Cochrane Database of Systematic Reviews.
Kính lọc ánh sáng xanh không hiệu quả hơn kính thường
Sau khi phân tích các bằng chứng tốt nhất hiện có, nhóm nghiên cứu kết luận rằng kính lọc ánh sáng xanh có lẽ không tạo ra sự khác biệt đáng kể đối với tình trạng mỏi mắt do sử dụng máy tính hoặc chất lượng giấc ngủ so với các loại tròng kính thông thường. Đáng chú ý, tổng quan cũng không tìm thấy bằng chứng cho thấy các loại tròng kính này có khả năng bảo vệ võng mạc, lớp mô nhạy cảm với ánh sáng ở phía sau mắt, khỏi tổn thương như nhiều tuyên bố tiếp thị vẫn đề cập.
Dù các lợi ích vẫn còn gây tranh cãi, kính lọc ánh sáng xanh đã được kê đơn hoặc khuyến nghị ngày càng phổ biến kể từ đầu những năm 2000, đặc biệt bởi các chuyên gia khúc xạ nhãn khoa. Một khảo sát thực hiện tại Úc năm 2018 cho thấy, trong số 372 bác sĩ nhãn khoa tham gia, có tới 75% cho biết họ kê đơn loại tròng kính này, mặc dù đồng thời thừa nhận các bằng chứng khoa học hỗ trợ việc sử dụng vẫn còn hạn chế.
17 nghiên cứu từ sáu quốc gia
Nhóm nghiên cứu thuộc Cochrane Eyes and Vision đã tiến hành so sánh tròng kính lọc ánh sáng xanh với tròng kính không có tính năng này nhằm đánh giá ba khía cạnh chính: hiệu suất thị giác, khả năng bảo vệ võng mạc và chất lượng giấc ngủ. Để thực hiện, nhóm đã tổng hợp tất cả các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên có sẵn và thu thập được 17 nghiên cứu từ sáu quốc gia. Trong đó, 12 nghiên cứu được tiến hành tại Úc, Cộng hòa Séc, Nhật Bản, Na Uy, Hoa Kỳ và Vương quốc Anh; 5 nghiên cứu không công bố quốc gia thực hiện. Phần lớn các nghiên cứu đều được công bố sau năm 2010, phản ánh mức độ quan tâm ngày càng lớn đối với kính lọc ánh sáng xanh trong hơn một thập kỷ qua. Quy mô từng nghiên cứu dao động từ 5 đến 156 người tham gia, trong khi thời gian đánh giá hiệu quả của tròng kính kéo dài từ dưới một ngày đến năm tuần.
Theo Phó Giáo sư Laura Downie, tác giả cao cấp của tổng quan, đồng thời là Nghiên cứu viên cao cấp của bác sĩ nổi tiếng Dame Kate Campbell và Trưởng phòng thí nghiệm Downie thuộc Đại học Melbourne (Victoria, Úc), các bằng chứng hiện nay không cho thấy lợi ích ngắn hạn đáng kể. Bà cho biết: “Chúng tôi nhận thấy có thể không có lợi ích ngắn hạn nào khi sử dụng tròng kính lọc ánh sáng xanh để giảm mỏi mắt liên quan đến việc sử dụng máy tính, so với các loại tròng kính không lọc ánh sáng xanh. Hiện tại cũng chưa rõ liệu những tròng kính này có ảnh hưởng đến chất lượng thị lực hay các kết quả liên quan đến giấc ngủ hay không, đồng thời không thể đưa ra bất kỳ kết luận nào về các tác động tiềm tàng đối với sức khỏe võng mạc trong dài hạn. Mọi người nên lưu ý về những phát hiện này khi đưa ra quyết định có nên mua những chiếc kính này hay không”.
Bằng chứng còn hạn chế, cần thêm nghiên cứu
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng kết luận này không đồng nghĩa kính lọc ánh sáng xanh hoàn toàn không có tác dụng. Vấn đề nằm ở chỗ chất lượng bằng chứng hiện nay vẫn còn hạn chế. Tiến sĩ Sumeer Singh, tác giả đầu tiên của tổng quan và là nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Downie, cho rằng cần có thêm nhiều thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trước khi có thể đưa ra kết luận chắc chắn. Điều này cho thấy những kết luận hiện nay vẫn có thể thay đổi nếu trong tương lai xuất hiện các nghiên cứu có chất lượng cao hơn.
Một điểm tích cực là tổng quan không ghi nhận bất kỳ bằng chứng nhất quán nào về tác dụng phụ nghiêm trọng khi sử dụng kính lọc ánh sáng xanh. Nếu có, các tác động thường nhẹ, hiếm gặp và chỉ mang tính tạm thời, bao gồm: cảm giác khó chịu khi đeo kính, đau đầu và tâm trạng kém hơn. Đáng chú ý, các triệu chứng tương tự cũng xuất hiện ở nhóm sử dụng tròng kính không lọc ánh sáng xanh. Điều này cho thấy những khó chịu kể trên nhiều khả năng liên quan đến việc đeo kính nói chung, thay vì do tính năng lọc ánh sáng xanh.
Vì sao kính lọc ánh sáng xanh vẫn được quảng bá mạnh?
Theo Phó Giáo sư Downie, trong nhiều năm qua đã tồn tại không ít tranh luận về vai trò thực sự của loại tròng kính này trong thực hành nhãn khoa. Kết quả của nghiên cứu từ Cochrane không phủ nhận hoàn toàn giá trị của kính lọc ánh sáng xanh, nhưng cho thấy các lợi ích thường được quảng bá hiện vẫn chưa được chứng minh bằng dữ liệu khoa học đủ mạnh. Một trong những cơ sở được sử dụng để lý giải lợi ích của kính lọc ánh sáng xanh là các thiết bị hiện đại như điện thoại thông minh hay máy tính phát ra nhiều ánh sáng xanh hơn các nguồn sáng truyền thống và thường được sử dụng trong thời gian dài, đặc biệt vào buổi tối. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Sumeer Singh, dữ liệu thực tế lại cho thấy mức độ phơi nhiễm thấp hơn nhiều so với suy nghĩ phổ biến. Ông cho biết: “Lượng ánh sáng xanh mà mắt chúng ta tiếp nhận từ các nguồn nhân tạo, chẳng hạn như màn hình máy tính, chỉ bằng khoảng một phần nghìn so với lượng ánh sáng chúng ta nhận được từ ánh sáng ban ngày tự nhiên. Cũng cần lưu ý rằng tròng kính lọc ánh sáng xanh thường lọc được khoảng 10-25% lượng ánh sáng xanh, tùy thuộc vào từng sản phẩm cụ thể. Việc lọc bỏ lượng ánh sáng xanh cao hơn sẽ đòi hỏi tròng kính phải có màu hổ phách rõ rệt, điều này sẽ gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng nhận biết màu sắc”.
Dựa trên tổng quan hệ thống của Cochrane với 17 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên, bằng chứng hiện nay cho thấy kính lọc ánh sáng xanh chưa chứng minh được hiệu quả rõ ràng trong việc giảm mỏi mắt do sử dụng máy tính, cải thiện giấc ngủ hay bảo vệ võng mạc. Đồng thời, nghiên cứu cũng không ghi nhận các tác dụng phụ nghiêm trọng liên quan đến sản phẩm. Quan trọng hơn, các tác giả nhấn mạnh rằng dữ liệu hiện có vẫn còn hạn chế về quy mô và thời gian theo dõi, vì vậy những kết luận trong tương lai có thể thay đổi khi xuất hiện các nghiên cứu chất lượng cao hơn. Ở thời điểm hiện tại, người tiêu dùng nên cân nhắc kỹ các tuyên bố tiếp thị và tham khảo các bằng chứng khoa học trước khi quyết định đầu tư vào kính lọc ánh sáng xanh.
