Việt Nam đẩy mạnh phát triển metro thông minh với nền tảng AI và dữ liệu lớn
Trong bối cảnh nhiều đô thị lớn trên thế giới như Tokyo, Hong Kong, Singapore, Helsinki, Seoul và Thâm Quyến đã phát triển hệ thống metro thành nền tảng tích hợp toàn diện về giao thông, không gian, dịch vụ và dữ liệu, Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng để hiện đại hóa hạ tầng giao thông đô thị. Đặc biệt, việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại nước ta không chỉ giải quyết bài toán hạ tầng mà còn mở ra tiềm năng hình thành các nền tảng dữ liệu và công nghệ phục vụ cho đô thị thông minh.
Quy mô đầu tư lớn và tầm nhìn chiến lược
Theo quy hoạch, Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến phát triển khoảng 1.012 km đường sắt đô thị với tổng vốn đầu tư ước tính lên đến 103,4 tỷ USD. Trong khi đó, thủ đô Hà Nội cũng có kế hoạch xây dựng hơn 600 km đường sắt đô thị với nhu cầu vốn đầu tư khoảng 55,4 tỷ USD. Quy mô đầu tư khổng lồ này khẳng định vai trò then chốt của metro trong việc tái cấu trúc giao thông đô thị, tổ chức lại không gian phát triển và thúc đẩy các dịch vụ đô thị thế hệ mới.
Nhằm thảo luận về tầm nhìn phát triển này cũng như nhu cầu nguồn nhân lực cho ngành giao thông thông minh, Trường Đại học Việt Đức đã phối hợp với Sở Xây dựng TP.HCM, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM, Công ty Vận hành Đường sắt đô thị TP.HCM, Tập đoàn FPT và các đối tác tổ chức hội thảo chuyên đề “Từ Đường sắt Thông minh đến Giao thông Thông minh và Thành phố Thông minh: Nhu cầu nguồn nhân lực”.
Ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong phát triển metro
Tại hội thảo, ông Phan Thanh Sơn, Giám đốc Chiến lược Đường sắt FPT Railway Mobility Technology thuộc Tập đoàn FPT, đã chia sẻ góc nhìn của doanh nghiệp công nghệ về vai trò quan trọng của dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quy hoạch, thiết kế, quản lý khai thác và vận hành hệ thống đường sắt đô thị. Ông nhấn mạnh rằng Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn để không chỉ xây dựng các tuyến metro mới, mà còn đồng thời hình thành một năng lực công nghệ nội sinh cho ngành đường sắt đô thị.
Theo ông Sơn, nếu biết kết hợp hài hòa giữa đầu tư hạ tầng, chiến lược dữ liệu, hệ sinh thái doanh nghiệp và đào tạo nhân lực, Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn quá trình tiếp cận công nghệ, từng bước làm chủ các khâu then chốt và hướng tới xuất khẩu giải pháp trong tương lai.
Ông cũng chỉ ra rằng giá trị lớn nhất của metro trong đô thị thông minh không chỉ nằm ở năng lực vận chuyển hành khách, mà còn ở khả năng hình thành một hệ sinh thái công nghệ toàn diện, phục vụ cho:
- Dự báo nhu cầu đi lại chính xác
- Tối ưu hóa vận hành hệ thống
- Đảm bảo an toàn công cộng
- Tổ chức lại không gian đô thị hiệu quả
- Phát triển các dịch vụ mới xoay quanh ga tàu, hành trình và các điểm kết nối đa phương thức
Năm định hướng chiến lược cho phát triển đường sắt đô thị
Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Phan Thanh Sơn đề xuất 5 định hướng lớn cho quá trình phát triển đường sắt đô thị tại Việt Nam:
- Phát triển hệ thống metro dựa trên nền tảng dữ liệu và AI: Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn xuyên suốt từ khâu quy hoạch, thiết kế đến quản lý khai thác và vận hành, đồng thời coi dữ liệu hạ tầng giao thông là tài sản chiến lược của quốc gia.
- Làm chủ công nghệ ngành đường sắt: Quá trình triển khai các dự án metro cần gắn với lộ trình từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi trong thiết kế, vận hành và bảo trì hệ thống, học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia như Hàn Quốc và Trung Quốc.
- Hình thành hệ sinh thái công nghệ đường sắt: Trong đó các doanh nghiệp công nghệ trong nước đóng vai trò trung tâm, kết nối nguồn lực đầu tư, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
- Phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực Smart Mobility: Thúc đẩy hợp tác theo mô hình 5P (Public - Private - Professional - People Partnership) phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường/viện nghiên cứu, xã hội và người dân.
- Đào tạo lực lượng kỹ sư và chuyên gia mới: Chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành giao thông trong kỷ nguyên AI và chuyển đổi số.
Cam kết của FPT trong lĩnh vực giao thông thông minh
Đại diện FPT cho biết, để tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này, Tập đoàn đã thành lập đơn vị công nghệ chiến lược FPT Railway Mobility Technology vào cuối năm 2025, với định hướng phát triển các giải pháp công nghệ cho đường sắt, giao thông thông minh và đô thị thông minh. Tập đoàn FPT sẵn sàng đồng hành cùng Chính phủ, các địa phương và đối tác trong việc phát triển các giải pháp công nghệ cho Smart Metro và Smart TOD, đồng thời đóng vai trò cầu nối giữa hệ sinh thái công nghệ trong nước với các đối tác quốc tế.
Với hơn một thập kỷ tham gia các dự án chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông và đô thị tại Việt Nam, FPT đã triển khai nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến như:
- Hệ thống thông tin giao thông thông minh
- Nền tảng dữ liệu giao thông tích hợp
- Ứng dụng GoBus cho giao thông công cộng TP.HCM
- Các giải pháp thanh toán điện tử hiện đại
- Hệ thống quản lý vận hành cho metro
Sự phát triển của hệ thống metro thông minh tại Việt Nam không chỉ mang lại giải pháp giao thông hiệu quả mà còn mở ra cánh cửa cho sự phát triển của các công nghệ tiên tiến, góp phần xây dựng các đô thị thông minh, bền vững và hiện đại trong tương lai.
