Chính phủ quyết định tách dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam thành 17 dự án độc lập
Theo Nghị quyết số 98/NQ-CP được ban hành vào ngày 6 tháng 4 năm 2026, Chính phủ đã chính thức thông qua việc phân chia Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam thành 17 dự án thành phần độc lập. Động thái chiến lược này nhằm cụ thể hóa chủ trương của Quốc hội về tách biệt nội dung bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành các dự án riêng rẽ, từ đó giải quyết hiệu quả vấn đề mặt bằng – vốn được xem là "điểm nghẽn" lớn nhất trong các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm của quốc gia.
Phân cấp mạnh mẽ cho địa phương quản lý bồi thường và tái định cư
Trong số 17 dự án được thành lập, có đến 15 dự án tập trung vào công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật. Các dự án này sẽ được giao trực tiếp cho Ủy ban nhân dân của 19 tỉnh, thành phố dọc theo tuyến đường sắt đảm nhận vai trò chủ quản đầu tư. Danh sách các địa phương bao gồm: Hà Nội, Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh.
Việc phân cấp mạnh mẽ này không chỉ nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu các địa phương mà còn tạo ra sự chủ động tối đa trong việc ổn định đời sống cho người dân sinh sống trong khu vực dự án đi qua. Để đảm bảo tính cấp bách và hiệu quả, Nghị quyết 98 cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù vượt tiền lệ. Cụ thể, người quyết định đầu tư được phép tách các dự án thành phần mà không cần phải phê duyệt lại chủ trương đầu tư, giúp rút ngắn thời gian và thủ tục hành chính.
Áp dụng cơ chế đặc thù và linh hoạt trong nguồn vốn
Công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự án sẽ được triển khai dựa trên hồ sơ thiết kế sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được duyệt trước đó. Đáng chú ý, để lựa chọn được những nhà thầu có năng lực và kinh nghiệm tốt nhất, Chính phủ cho phép áp dụng các hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế đối với các gói thầu tư vấn, xây lắp và cung cấp hàng hóa. Điều này nhằm đảm bảo chất lượng và tiến độ thi công của dự án.
Về nguồn vốn thực hiện, sẽ được bố trí một cách linh hoạt từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương hằng năm, bảo đảm dòng tiền thông suốt cho toàn bộ dự án. Sự kết hợp này giúp giảm bớt gánh nặng tài chính và tăng cường tính chủ động trong việc quản lý và sử dụng vốn.
Phát triển hệ sinh thái đi kèm và lộ trình hoàn thành
Bên cạnh việc tập trung vào hạ tầng đường ray, Chính phủ cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho các Bộ, ngành liên quan để phát triển hệ sinh thái đi kèm với dự án. Cụ thể, Bộ Công thương sẽ chủ trì đề án phát triển công nghiệp đường sắt, trong khi các địa phương được yêu cầu rà soát và điều chỉnh quy hoạch đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) xung quanh các khu vực nhà ga. Điều này nhằm tối ưu hóa lợi ích kinh tế và xã hội từ dự án.
Theo lộ trình đề ra, các dự án bồi thường, tái định cư tại địa phương và dự án di dời lưới điện cao thế (do Tập đoàn Điện lực Việt Nam thực hiện) phải hoàn thành dứt điểm vào quý IV năm 2028. Đây là tiền đề quan trọng để Dự án đường sắt tốc độ cao (Dự án 1) do Bộ Xây dựng quyết định đầu tư với tổng mức hơn 1,56 triệu tỷ đồng có thể triển khai đồng bộ, hướng tới mục tiêu vận hành toàn tuyến vào năm 2035.
Nghị quyết số 98/NQ-CP được xem là minh chứng rõ nét cho tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm của Chính phủ trong việc hiện thực hóa khát vọng về một trục giao thông huyết mạch hiện đại. Dự án này không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn tạo động lực tăng trưởng mới cho đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng hạ tầng giao thông tại Việt Nam.
