Giá dầu tăng vọt, nhà thầu thi công hạ tầng lao đao
Chỉ trong vòng 10 ngày, giá dầu thế giới tăng dựng đứng, kéo theo giá dầu trong nước tăng vọt. Chiều ngày 7 tháng 3, giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh tăng đồng loạt theo cơ chế mới, đây là kỳ điều hành bất thường sau khi giá cơ sở tăng trên 7%. Đáng chú ý, giá xăng tăng từ 3.800 đến 4.700 đồng mỗi lít, trong khi dầu diesel 0.05S tăng 7.202 đồng lên 30.239 đồng mỗi lít và dầu hỏa tăng 8.490 đồng lên 35.091 đồng mỗi lít. So với kỳ điều hành cuối tháng 2, giá xăng tăng từ 29% đến 34%, còn dầu diesel và dầu hỏa tăng khủng từ 57% đến hơn 80%.
Dầu diesel – "máu" của công trình giao thông
Dầu diesel vốn được coi là "máu" của các công trình giao thông, bởi vận chuyển vật liệu và máy móc trên công trường phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhiên liệu này. Cuộc biến động lịch sử của giá dầu đang giáng một đòn mạnh vào các dự án hạ tầng. Theo phản ánh của các nhà thầu, giá dầu tăng mạnh vượt định mức hợp đồng, cùng với việc tàu vận tải phải đi vòng qua Nam Phi để né vùng chiến sự, kéo dài thời gian nhập máy móc và linh kiện thêm 8 đến 15 ngày so với dự kiến. Trong bối cảnh này, cơ quan quản lý ưu tiên nguồn cung dầu cho vận tải hành khách và hàng hóa thiết yếu, khiến dầu cho công trình càng thiếu hụt cục bộ.
Đại diện một nhà thầu đang thi công trên tuyến cao tốc Bắc – Nam cho biết, tại các gói thầu đang đào đắp, máy xúc và xe ben tiêu thụ hàng nghìn lít dầu mỗi ngày. Với mức giá hơn 30.000 đồng mỗi lít, nhiều nhà thầu đang phải thi công cầm chừng để chờ hướng dẫn điều chỉnh giá hợp đồng.
Chi phí nhiên liệu đội lên, nhà thầu chịu thiệt
Trong thi công giao thông, đặc biệt là cao tốc, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 15% đến 25% giá trị xây lắp, tùy thuộc vào địa hình. Ví dụ, một gói thầu xây lắp cao tốc có giá trị 1.000 tỉ đồng, chi phí nhiên liệu dự kiến ban đầu khi giá dầu khoảng 18.000 đến 20.000 đồng mỗi lít là khoảng 200 tỉ đồng. Với mức giá hiện tại tăng lên hơn 30.000 đồng mỗi lít, tương đương tăng khoảng 51%, chi phí nhiên liệu sẽ đội lên tới 302 tỉ đồng, nhà thầu phải bù thêm hơn 100 tỉ đồng. Riêng tiền dầu đã làm giá trị gói thầu tăng thêm hơn 10%. Nếu cộng thêm giá sắt thép và nhựa đường cũng ăn theo giá dầu, mức đội vốn thực tế có thể lên tới 15% đến 20%.
Khan hiếm dầu cục bộ đe dọa tiến độ APEC 2027
Nếu các nhà thầu trong đất liền chỉ lo về giá, thì tại các vùng đặc biệt như đảo Phú Quốc, dầu còn xuất hiện tình trạng khan hiếm cục bộ. Dầu từ đất liền ra đảo phải qua tàu chuyên dụng, và khi giá dầu tăng phi mã cùng giá cước vận tải biển vọt lên, các đơn vị đầu mối ưu tiên cung cấp cho đất liền hơn là đưa ra đảo vì chi phí vận chuyển ăn mòn lợi nhuận.
Điều này diễn ra trong bối cảnh Phú Quốc đang chạy đua với thời gian để hoàn thành các công trình trọng điểm phục vụ APEC 2027, như Trung tâm Hội nghị APEC, mở rộng sân bay Phú Quốc, Đại lộ APEC ĐT975, và Khu đô thị Bãi Đất Đỏ. Các hạng mục này đang ở giai đoạn thi công cao điểm, tiêu tốn nhiên liệu khủng khiếp. Ví dụ, Đại lộ APEC đoạn lấn biển 900 mét vừa khởi công tháng 3 rất "khát" dầu để vận hành máy móc cho đội tàu hút cát; Trung tâm Hội nghị APEC đang lắp dàn mái thép và thi công hầm, cần máy cẩu lớn và máy phát điện công suất cao chạy dầu 24/7; Tàu điện đô thị Phú Quốc đang khoan cọc nhồi cho phần hầm sân bay, với máy khoan là "hung thần" ngốn dầu nhất.
Tình trạng khan hiếm cục bộ dầu diesel đang tác động tiêu cực và trực tiếp đến tiến độ thi công các siêu dự án phục vụ APEC 2027. Đại diện nhà thầu An Phát nêu, mỗi ngày công trường dự án Đại lộ ĐT975 và Khu đô thị Bãi Đất Đỏ cần 5.000 đến 6.000 lít dầu, nhưng hiện chỉ lấy được 2.000 lít, dẫn đến thi công cầm chừng và đội chi phí nhân công. Tương tự, nhà thầu Đại Phong có 67 đến 68 đầu máy cơ giới thiếu nhiên liệu, phải chật vật mua gom lẻ, trong khi nhà thầu Noundtech đang "toát mồ hôi" với lượng dự trữ chỉ đủ dùng trong vài ngày.
Đại lý găm hàng hay "lực bất tòng tâm"?
Các nhà thầu đặt nghi vấn các đại lý bán lẻ xăng dầu đang cố tình găm hàng, chờ giá tiếp tục tăng. Tại Phú Quốc, một doanh nghiệp bán xăng dầu ở An Thới đã bị lập biên bản vi phạm hành chính vì giới hạn nguồn bán lẻ, chỉ bán xăng dầu trị giá 200.000 đồng cho xe ô tô và 50.000 đồng cho xe gắn máy. Chủ doanh nghiệp lý giải do nguồn cung hạn chế nên bán có giới hạn để chia sẻ cho nhiều người, nhưng vẫn bị phạt. Trong thực tế, tại nhiều nơi như Đồng Nai và TP.HCM, một số cửa hàng công khai dán bảng chỉ bán 50.000 đồng cho xe gắn máy và 200.000 đến 300.000 đồng cho xe ô tô, trong khi nguồn cung dầu diesel khá khan hiếm.
Cập nhật đến chiều ngày 8 tháng 3, mặc dù giá dầu tăng trên 30.000 đồng, nhiều cửa hàng bán lẻ vẫn treo biển hết dầu, còn xăng bán nhỏ giọt. Nhiều nhà phân phối xăng dầu phía nam cho biết hàng không có để cung ứng, đặc biệt cho các công trình hạ tầng cần lượng dầu diesel lớn. Các nhà phân phối lớn như Vĩnh Long Petro và Dầu khí Mekong đã ngưng nhận đơn đặt hàng từ các nhà thầu thi công lớn.
Nỗ lực tạo nguồn và thách thức kéo dài
Ông Văn Tấn Phụng, Chủ tịch Hiệp hội Dầu khí Đồng Nai, phân trần rằng biến động của thế giới quá nhanh khiến thị trường bị động. Nguồn dự trữ từ các doanh nghiệp đầu mối lớn đang được đưa vào sử dụng, nhưng nguồn bổ sung không về kịp, khiến nguồn cung có giới hạn. Hiện tại, các kho cung ứng cho thương nhân phân phối chỉ khoảng một phần ba sản lượng so với nhu cầu lấy hàng hằng ngày trước đây, nên các nhà kinh doanh ưu tiên cung ứng dầu cho tiêu dùng trước.
Ông Phụng chia sẻ: "Các dự án xây dựng cầu đường, cao tốc cần lượng dầu diesel để vận hành máy xúc, máy cẩu hằng ngày, nhu cầu mỗi công trình lên hàng ngàn lít, nhưng mức cung ứng giảm so với trước. Tình hình này nếu kéo dài, các dự án hạ tầng vừa bị đội giá đầu tư lên cao, vừa chậm tiến độ hoàn thành. Doanh nghiệp phân phối xăng dầu rất hiểu vấn đề này nhưng lực bất tòng tâm."
Đại diện một nhà thầu cho biết: "Dự án nào giờ cũng bị ép tiến độ rất gắt, dừng thi công có khi còn bị phạt hợp đồng nữa nên các nhà thầu chỉ đành chủ động thi công cầm chừng ở các hạng mục ít dùng máy móc hơn." Nếu tình hình chiến sự không hạ nhiệt và nguồn cung dầu vẫn khan hiếm, đắt đỏ trong tháng 4 và tháng 5, nguy cơ đình trệ các dự án là rất lớn.
