Bảo hiểm bắt buộc TNDS: Tấm đệm tài chính và công cụ phòng ngừa tai nạn giao thông
Theo số liệu từ Hội nghị tổng kết công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, ông Lê Kim Thành - Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban an toàn giao thông quốc gia, cho biết: Từ ngày 15/12/2024 đến 14/12/2025, cả nước đã xảy ra 18.601 vụ tai nạn giao thông, làm 10.491 người tử vong và 12.312 người bị thương. Đằng sau những con số đáng báo động này là hàng nghìn gia đình rơi vào cảnh khó khăn, thậm chí kiệt quệ về tài chính, sức khỏe và tinh thần do chi phí điều trị, phục hồi chức năng hoặc bồi thường thiệt hại vượt quá khả năng chi trả.
Tấm đệm tài chính thiết yếu sau tai nạn
Trong bối cảnh đó, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự (TNDS) của chủ xe cơ giới được xem như một tấm đệm quan trọng, giúp giảm bớt cú sốc tài chính và tâm lý sau các vụ va chạm. Theo quy định pháp luật, khi xảy ra tai nạn, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thay mặt chủ xe bồi thường cho bên thứ ba về thiệt hại sức khỏe, tính mạng và tài sản trong phạm vi trách nhiệm đã cam kết.
Ví dụ điển hình: Một vụ va chạm giữa ô-tô và xe máy tại Thành phố Hồ Chí Minh đã khiến nạn nhân bị chấn thương sọ não, với chi phí điều trị ban đầu lên tới hơn 80 triệu đồng. Nhờ chủ xe ô-tô đã tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS, doanh nghiệp bảo hiểm đã kịp thời tạm ứng bồi thường, giúp gia đình nạn nhân có kinh phí để phẫu thuật và vượt qua giai đoạn nguy kịch. Những khoản chi trả này không chỉ mang ý nghĩa vật chất kịp thời mà còn góp phần giảm áp lực tâm lý, hạn chế mâu thuẫn giữa các bên liên quan sau tai nạn. Ở góc độ xã hội, đây là một cơ chế chia sẻ rủi ro cần thiết, giúp những va chạm bất ngờ không biến thành bi kịch kéo dài.
Tác động đến ý thức và hành vi người cầm lái
Nhiều người vẫn nghĩ rằng bảo hiểm bắt buộc TNDS chỉ phát huy tác dụng sau khi tai nạn xảy ra, nhưng thực tế, việc tham gia bảo hiểm có tác động phòng ngừa ngay từ trước khi rủi ro xuất hiện. Khi mua bảo hiểm, chủ xe ý thức rõ ràng rằng mọi hành vi vi phạm giao thông gây tai nạn đều kéo theo trách nhiệm bồi thường. Dù doanh nghiệp bảo hiểm chi trả trong phạm vi quy định, người gây tai nạn vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý, dân sự, thậm chí hình sự nếu vi phạm nghiêm trọng.
Chính mối liên hệ giữa việc cầm lái và trách nhiệm tài chính khiến nhiều người điều khiển phương tiện trở nên thận trọng hơn. Tác động này thể hiện rõ nét trong lĩnh vực kinh doanh vận tải. Khi toàn bộ phương tiện bắt buộc phải tham gia bảo hiểm, chi phí bồi thường và phí bảo hiểm trở thành một phần quan trọng trong bài toán quản trị rủi ro của doanh nghiệp.
- Lái xe được đào tạo định kỳ về kỹ năng xử lý tình huống nguy hiểm.
- Kiểm tra nồng độ cồn và chất kích thích trước ca làm việc được siết chặt hơn.
- Thiết bị giám sát hành trình được theo dõi thường xuyên để kiểm soát tốc độ và thời gian lái xe.
Đại diện một doanh nghiệp xe khách tại miền Trung chia sẻ, sau khi tăng cường quản trị rủi ro gắn với yêu cầu bảo hiểm, số vụ va chạm của đơn vị đã giảm gần 30% chỉ trong hai năm. Con số này cho thấy, bảo hiểm không chỉ là khoản chi phí bắt buộc mà còn đóng vai trò như một “cơ chế nhắc nhở”, buộc doanh nghiệp và người lái xe phải thay đổi hành vi theo hướng an toàn hơn.
Đẩy mạnh tuyên truyền và giáo dục an toàn giao thông
Nếu chỉ dừng lại ở việc chi trả sau tai nạn, bảo hiểm mới hoàn thành một phần vai trò của mình. Phần quan trọng hơn là góp phần phòng ngừa rủi ro thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về an toàn giao thông. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm và Quỹ bảo hiểm xe cơ giới đang tích cực triển khai hàng loạt chương trình cộng đồng:
- Trao tặng hàng chục nghìn mũ bảo hiểm đạt chuẩn mỗi năm cho người dân.
- Tổ chức các lớp tập huấn miễn phí về kỹ năng lái xe an toàn cho tài xế xe tải, xe khách và xe công nghệ.
- Phối hợp cùng các địa phương để tuyên truyền tới nhóm đối tượng có nguy cơ cao như học sinh, sinh viên và công nhân khu công nghiệp.
Điểm đáng chú ý là các chiến dịch truyền thông ngày càng nhấn mạnh thông điệp phòng ngừa, thay vì chỉ tập trung vào khía cạnh bồi thường. Mục tiêu cuối cùng của bảo hiểm không phải là chi trả, mà là để tai nạn không xảy ra. Dù khó đo lường bằng con số cụ thể, nhiều chuyên gia giao thông khẳng định rằng đây là một kênh tác động quan trọng đến hành vi người tham gia giao thông, góp phần xây dựng văn hóa lái xe an toàn, có trách nhiệm và nhân văn hơn.
