Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư về tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều phụ huynh băn khoăn về tình trạng các chương trình liên kết, kỹ năng, ngoại ngữ, công nghệ được triển khai tràn lan ở trường học.
Phân biệt rõ hai loại hoạt động giáo dục
Theo dự thảo, hoạt động giáo dục tăng cường là các hoạt động do nhà trường tổ chức nhằm củng cố, mở rộng kiến thức, kỹ năng và phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh. Các hoạt động này phải được thực hiện trong thời gian giáo dục của nhà trường và được quản lý như hoạt động giáo dục chính khóa.
Trong khi đó, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học chỉ được tổ chức ngoài thời gian học chính khóa và trên cơ sở học sinh, phụ huynh tự nguyện đăng ký tham gia. Bộ GD&ĐT nhấn mạnh, các hoạt động này không thay thế, không trùng lặp nội dung bắt buộc và không gây quá tải cho người học.
Không gây quá tải và áp lực cho học sinh
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là yêu cầu hoạt động giáo dục tăng cường phải bám sát mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông, không được thay thế, trùng lặp hoặc phát sinh nội dung tương đương với chương trình bắt buộc. Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh việc tổ chức các hoạt động này không được gây áp lực, quá tải cho học sinh.
Đặc biệt, kết quả tham gia các hoạt động giáo dục tăng cường hoặc hoạt động theo nhu cầu người học không được sử dụng để đánh giá học lực, xét thi đua, khen thưởng hay kỷ luật học sinh. Quy định này nhằm bảo đảm tính tự nguyện, tránh tình trạng học sinh phải tham gia vì áp lực điểm số hoặc thành tích.
Siết chặt tài chính, ngăn lạm thu
Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất siết chặt vấn đề tài chính nhằm ngăn ngừa lạm thu. Theo đó, mức thu đối với hoạt động giáo dục tăng cường sẽ do Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh quyết định trên cơ sở đề xuất của Uỷ ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh. Đối với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, việc thu phí phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, có sự đồng thuận của phụ huynh, thực hiện theo phương thức lấy thu bù chi và không vượt mức trần do địa phương quy định.
Các cơ sở giáo dục phải xây dựng dự toán chi tiết cho từng hoạt động, công khai thu, chi, thực hiện đầy đủ các quy định về kế toán, thống kê và nghĩa vụ tài chính. Việc tiếp nhận, sử dụng các khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện cũng phải tuân thủ quy định của pháp luật.
Trách nhiệm quản lý các cấp
Dự thảo đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các cấp quản lý. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm phê duyệt mức thu, chỉ đạo thanh tra, kiểm tra và chịu trách nhiệm giải trình với người dân về chất lượng, tính an toàn và sự minh bạch tài chính của các hoạt động giáo dục trên địa bàn. Sở GD&ĐT được giao hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm; đồng thời phải báo cáo kết quả thực hiện hằng năm với Bộ GD&ĐT và UBND cấp tỉnh.
Giải quyết những bức xúc trước mắt
Với việc quy định rõ thời gian tổ chức, nguyên tắc tự nguyện, cơ chế tài chính và trách nhiệm giám sát, Bộ GD&ĐT kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch hơn cho các hoạt động giáo dục ngoài giờ.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, Tiến sĩ Vũ Thu Hương, nguyên giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng việc Bộ GD&ĐT xây dựng khung pháp lý rõ ràng đối với các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là cần thiết. Theo bà, thời gian qua, nhiều trường học đã liên kết để triển khai các chương trình tiếng Anh nâng cao, tin học quốc tế, trí tuệ nhân tạo (AI), kỹ năng sống và nhiều nội dung bổ trợ khác. Dù nhu cầu học tập của học sinh là có thật, việc triển khai nhiều các chương trình khiến phụ huynh băn khoăn về chất lượng, hiệu quả cũng như nguy cơ chồng chéo với chương trình chính khóa.
Theo nữ tiến sĩ, các quy định mà Bộ GD&ĐT đề xuất sẽ góp phần giải quyết những bất cập trước mắt trong việc tổ chức các chương trình tăng cường, chương trình tự nguyện tại nhà trường. "Hay nói cách khác, các quy định này sẽ giúp hoạt động giáo dục tăng cường được tổ chức bài bản hơn, đồng thời tháo gỡ phần nào những băn khoăn, bức xúc của phụ huynh trong thời gian qua liên quan đến các chương trình liên kết, kỹ năng sống hay hoạt động bổ trợ ngoài giờ học", bà Hương nhận định.
Hướng tới chiến lược dài hạn
Tuy nhiên về lâu dài, theo bà Hương, điều quan trọng hơn là cần xây dựng một chiến lược phát triển con người xuyên suốt đến năm 18 tuổi, qua đó xác định rõ những năng lực, phẩm chất và kỹ năng mà học sinh cần được trang bị ở từng giai đoạn phát triển. Khi có mục tiêu đầu ra rõ ràng, các cơ sở giáo dục mới có căn cứ để thiết kế nội dung của hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học phù hợp với từng cấp học, tránh tình trạng triển khai theo phong trào hoặc chạy theo các xu hướng nhất thời.
Từ chiến lược này, cơ quan quản lý cũng có thể xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đối với các chương trình về kỹ năng mềm, kỹ năng thích ứng, năng lực tự học, năng lực số, ứng dụng AI, công nghệ số, an toàn thông tin, STEM/STEAM, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, hướng nghiệp và khởi nghiệp.
"Nhiều phụ huynh phản ánh với tôi rằng chi phí không phải là nguyên nhân lớn nhất khiến họ chưa hài lòng với các chương trình liên kết hay tự nguyện trong trường học. Điều họ quan tâm hơn là sau khi tham gia, học sinh thực sự nhận được gì. Có những chương trình kỹ năng sống nhưng mục tiêu, nội dung, phương pháp tổ chức hay tiêu chí đánh giá kết quả lại chưa được công khai, làm phụ huynh khó theo dõi và đánh giá hiệu quả", bà Hương chia sẻ.
Từ thực tế đó, bà Hương đề xuất Bộ GD&ĐT cần tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng yêu cầu mọi hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học phải công khai đầy đủ mục tiêu, nội dung, thời lượng, đơn vị thực hiện và tiêu chí đánh giá kết quả. Đồng thời, các chương trình cần được thẩm định định kỳ về chất lượng, hiệu quả và mức độ phù hợp với từng lứa tuổi. "Bên cạnh việc minh bạch tài chính, điều quan trọng không kém là minh bạch về chất lượng giáo dục. Khi phụ huynh biết rõ con mình học gì, đạt được gì và kết quả được đo lường ra sao, các chương trình bổ trợ mới thực sự tạo được sự đồng thuận và phát huy giá trị", bà Hương nhấn mạnh.
