Khoảng 22% việc làm trên toàn cầu sẽ thay đổi căn bản, biến mất hoặc được tái tạo trong 5 năm tới khi AI làm thay đổi cách con người học tập và làm việc, theo dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Con số này không chỉ phản ánh biến động của thị trường lao động mà còn đặt ra bài toán cho giáo dục về cách trang bị cho học sinh năng lực cần thiết để thích nghi với tương lai.
Kiến thức không còn là lợi thế duy nhất
Trong thế kỷ XX, giáo dục được xây dựng trên giả định rằng học sinh học kiến thức để chuẩn bị cho nghề nghiệp ổn định trong tương lai. Tuy nhiên, bối cảnh đó đang thay đổi nhanh chóng. Sự phát triển của AI và công nghệ số khiến lượng tri thức liên tục được cập nhật, đồng thời làm thay đổi yêu cầu của nhiều ngành nghề. Đó cũng là lý do báo cáo của WEF nhiều năm liên tiếp xếp tư duy phân tích, giải quyết vấn đề, sáng tạo, khả năng học tập suốt đời và thích nghi vào nhóm năng lực quan trọng bậc nhất của lực lượng lao động tương lai.
Vì vậy, nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới chuyển từ mô hình truyền thụ kiến thức sang tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, thử nghiệm và học thông qua thực hành. The Dewey Schools là hệ thống tiên phong về giáo dục trải nghiệm tại Việt Nam. Tại đây, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ học tập mà trở thành phương tiện để học sinh khám phá, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Bên cạnh đó, các em thường xuyên được khuyến khích tham gia cuộc thi lớn nhỏ trong và ngoài nước để phát triển tối đa năng lực giải quyết vấn đề.
Nhiều hơn giá trị thành tích của cuộc thi
Tại vòng chung kết quốc gia Robotics for Good Youth Challenge Vietnam 2026 - cuộc thi do Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc tổ chức, ba đội thi của The Dewey Schools đã giành 2 giải nhì và 1 giải đồng. Tại đây, các em không chỉ lập trình robot mà còn phải giải quyết thử thách liên quan môi trường, nông nghiệp và phát triển bền vững thông qua việc phân tích vấn đề, xây dựng chiến lược và phối hợp đồng đội.
Nhìn từ kết quả cuộc thi, giải thưởng là dấu mốc đáng ghi nhận, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở năng lực học sinh tích lũy được trên hành trình này. Đó là khả năng giải quyết vấn đề, tinh thần hợp tác, tư duy cải tiến liên tục và sự bền bỉ trước thất bại. Đây cũng là phẩm chất được nhiều tổ chức và doanh nghiệp dự báo ngày càng quan trọng trong thị trường lao động tương lai.
Giáo dục cần tạo ra người học chủ động
Trong tương lai, vai trò của nhà trường không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức. Quan trọng hơn, trường học cần trở thành nơi học sinh được chủ động khám phá, thử nghiệm và xây dựng hiểu biết. Điểm khác biệt của The Dewey Schools là học sinh được tiếp cận phương pháp giáo dục trải nghiệm như Học qua dự án (Project-based Learning), Học tập truy vấn (Inquiry-based Learning) và Tư duy thiết kế (Design Thinking). Thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều, các em được khuyến khích đặt câu hỏi, nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng giải pháp cho vấn đề thực tiễn trong cuộc sống.
Một trong những môn học tiêu biểu là Sáng chế MDE (Maker, Design and Engineering), được chuyển giao từ trường đối tác Mount Vernon School (Mỹ). Học sinh được trải qua toàn bộ quy trình sáng tạo gồm xác định vấn đề, phát triển ý tưởng, chế tạo nguyên mẫu, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm. Xưởng sáng chế Makerspace với không gian và máy móc hiện đại, phục vụ nhu cầu học tập, sáng tạo của học sinh Dewey trong môn MDE.
Dù chưa thể dự đoán chính xác nghề nghiệp sẽ trở nên phổ biến trong các thập kỷ tới, xu hướng hiện nay cho thấy khả năng học hỏi, thích nghi và giải quyết vấn đề đang trở thành năng lực quan trọng để tạo ra giá trị trong thế giới không ngừng thay đổi. Từ góc nhìn đó, cuộc thi công nghệ, dự án sáng chế hay hoạt động học tập trải nghiệm không đơn thuần nhằm tạo ra thành tích. Chúng là môi trường để học sinh rèn luyện năng lực được dự báo ngày càng quan trọng. Nếu những giải thưởng xuất hiện trên hành trình ấy, chúng nên được nhìn nhận như kết quả tự nhiên của quá trình phát triển năng lực trong môi trường giáo dục phù hợp, thay vì là đích đến cuối cùng của giáo dục.
