Từ năm 2026, học sinh tốt nghiệp trung cấp có thể liên thông lên đại học với chi phí giảm đáng kể nhờ chính sách miễn trừ các môn học đã tích lũy. Tuy nhiên, để sở hữu tấm bằng đại học chất lượng, người học vẫn phải vượt qua nhiều thách thức, đặc biệt là yêu cầu hoàn thành ít nhất 50% khối lượng chương trình tại trường cấp bằng.
Lộ trình liên thông mới giúp giảm gánh nặng chi phí
Võ Ngọc Bảo Hân (20 tuổi) tốt nghiệp ngành kỹ thuật chế biến món ăn tại Trường trung cấp Việt Giao và hiện là sinh viên ngành quản trị kinh doanh tại Khoa Quản trị kinh tế quốc tế, Trường đại học Lạc Hồng. Cô chọn con đường liên thông vì phù hợp với hoàn cảnh, vừa tích lũy kinh nghiệm làm việc vừa theo đuổi bằng đại học. Điều khiến Hân yên tâm nhất là việc không phải đóng tiền học lại các môn đã học ở bậc trung cấp nhờ quy chế mới.
"Khi làm thủ tục liên thông, nhờ hồ sơ minh bạch và sự hỗ trợ nhiệt tình từ thầy cô cả hai trường nên mọi thứ rất thuận lợi. Em được đối sánh chương trình rõ ràng và không phải đóng tiền học lại môn nào đã tích lũy từ bậc trung cấp. Tất cả thông tin học phí, lộ trình đều được giải thích minh bạch nên em hoàn toàn yên tâm", Bảo Hân chia sẻ.
Chìa khóa miễn trừ học phần: Chuẩn hóa chương trình và kết nối đại học
Thạc sĩ Trần Nguyên Thục, Hiệu trưởng Trường trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật quận 12 (TP.HCM), cho rằng Thông tư 52/2026/TT-BGDĐT được các trường trung cấp và học sinh ủng hộ vì mở ra "tuyến trên" thông thoáng, rút ngắn thời gian đào tạo. Tuy nhiên, ông chỉ ra nút thắt lớn nhất là sự đối sánh chương trình giữa trường trung cấp và đại học.
"Khi xét tuyển liên thông, các trường đại học chắc chắn phải nhìn vào bảng điểm và khung chương trình của trường trung cấp. Môn nào đã học đạt chuẩn thì xét miễn giảm, môn nào thiếu thì học bù. Không thể có chuyện tất cả các trường đều giống nhau, do đó hai bên bắt buộc phải kết nối chặt chẽ để rà soát kiến thức, đảm bảo học sinh liên thông khi ra trường vẫn vững cả lý thuyết lẫn thực hành như sinh viên chính quy 4 năm", thạc sĩ Trần Nguyên Thục nhấn mạnh.
Thạc sĩ Trần Phương, Hiệu trưởng Trường trung cấp Việt Giao, phân tích: Để học sinh không bị "đóng tiền học lại", các trường nghề phải chuẩn hóa chương trình theo mô hình "tích lũy khối" và xây dựng ma trận chuyển đổi tín chỉ (Credit Mapping) với các trường đại học. Chương trình trung cấp cần được cấu trúc thành 3 khối: kiến thức đại cương/kỹ năng bổ trợ (miễn trừ 100% nếu chuẩn hóa tiếng Anh, tin học, giáo dục quốc phòng), kiến thức cơ sở ngành (rà soát tương đồng với đại học), và chuyên ngành/thực tập (quy đổi dựa trên chứng chỉ nghề). Khi hai trường ký thỏa thuận công nhận lẫn nhau, người học biết chính xác số môn được miễn ngay từ đầu.
Thách thức 50% khối lượng: Liệu bằng đại học có "xịn"?
Theo quy định, người học liên thông phải hoàn thành ít nhất 50% khối lượng chương trình tại trường cấp bằng. Đây là "bộ lọc chất lượng" nhưng cũng là rào cản học thuật cho học sinh trường nghề.
Bảo Hân thừa nhận: "Thầy cô rất tạo điều kiện cho hệ liên thông, nhưng không có nghĩa là học qua loa. Do thời gian cô đọng nên một số kiến thức lý thuyết chuyên sâu bị cắt bớt. Nếu đem tấm bằng này ra so sánh phẳng lỳ với các bạn học chính quy 4 năm thì rất khó. Nhưng cái hay là môi trường này buộc em phải tự giác. Cảm thấy bản thân thiếu sót ở đâu, em chủ động ra ngoài làm việc, trải nghiệm và học hỏi thêm để bù đắp kiến thức chuyên ngành".
Nhiều chuyên gia giáo dục chỉ ra, sinh viên liên thông thường gặp khó ở các học phần tư duy hệ thống, quản trị chiến lược, nghiên cứu khoa học và chuẩn đầu ra ngoại ngữ - những mảng thiên về hàn lâm. Để tấm bằng liên thông có giá trị cạnh tranh, các trường trung cấp đang thay đổi từ gốc.
Thạc sĩ Trần Phương cho biết, nhà trường không giảm giờ thực hành mà chuyển sang mô-đun tích hợp, lồng ghép nguyên lý và tư duy quản lý. Đồng thời, đưa vào bài tập nhóm, thuyết trình, viết báo cáo và nâng chuẩn tiếng Anh, tin học ngay từ hệ trung cấp để học sinh làm quen với tự nghiên cứu.
Lộ trình liên thông theo quy chế mới giải quyết bài toán chi phí và trùng lặp môn học. Nhưng quy định 50% khối lượng tại trường đại học là thước đo năng lực thực sự. Tấm bằng đại học chỉ thực sự "xịn" khi sinh viên chủ động tự học, kết hợp với giải pháp nâng cao chuẩn đầu ra đồng bộ từ cả hai phía: trường trung cấp và đại học.
