Markeiz Ryan, giáo viên tiếng Anh người Mỹ từng có 6 năm giảng dạy tại một hệ thống Anh ngữ ở Việt Nam, hiện là học viên cao học tại Trường Đại học Văn Lang (TPHCM), nhận định đề thi tốt nghiệp THPT môn tiếng Anh năm 2026 thể hiện nỗ lực nâng cao chuẩn đánh giá và khả năng phân loại thí sinh. Tuy nhiên, anh cho rằng đề thi mang tính đánh giá kỹ năng làm bài nhiều hơn là năng lực giao tiếp thực tế.
Giá trị học thuật và khả năng phân hóa
Theo Markeiz Ryan, đề thi năm nay sử dụng nhiều từ vựng, ngữ cảnh và nội dung mang tính học thuật cao, tương đồng với ngôn ngữ trong môi trường nghiên cứu khoa học hoặc giáo dục bậc cao. Việc tiếp xúc với những dạng ngôn ngữ này có thể giúp học sinh mở rộng vốn từ, nâng cao khả năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành và tạo nền tảng tham gia các môi trường học thuật quốc tế.
Bên cạnh đó, nhiều câu hỏi yêu cầu thí sinh phân tích, suy luận và xử lý thông tin thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức, cho thấy bài thi có khả năng phân hóa và đánh giá năng lực ở mức độ cao. "Tôi nghĩ những dạng ngôn ngữ này sẽ hữu ích trong môi trường khoa học hoặc học thuật. Nó giúp người học có thể tham gia vào những cộng đồng chuyên môn và trao đổi ở trình độ cao hơn", Ryan nói.
Đề thi bám sát chương trình mới
ThS Phan Huỳnh Thảo, từng là giảng viên thỉnh giảng tiếng Anh tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TPHCM), đánh giá đề thi được biên soạn công phu và bám sát tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là đề đã loại bỏ hoàn toàn các câu hỏi ngữ âm, trọng âm hay ngữ pháp rời rạc. Thay vào đó, mọi đơn vị kiến thức đều được đặt trong ngữ cảnh cụ thể, buộc học sinh phải đọc hiểu và xử lý thông tin thay vì dựa vào mẹo làm bài. Ngữ liệu được lấy từ các nguồn thực tế.
Một điểm đáng ghi nhận khác là tính công bằng giữa các mã đề. Dù ngữ liệu thay đổi, các mã đề vẫn được xây dựng trên cùng một cấu trúc, giữ nguyên dạng bài và độ khó tương đương. So với đề thi năm 2025 từng bị nhận xét nặng về từ vựng học thuật, đề năm nay đã tiết chế hơn ở lớp từ vựng khó, nhưng vẫn duy trì khả năng phân hóa qua các câu hỏi đọc hiểu, suy luận logic và xử lý khái niệm trừu tượng.
Áp lực thời gian và kỹ năng làm bài
Ryan bày tỏ băn khoăn về áp lực thời gian. Theo anh, nhiều câu hỏi yêu cầu đọc kỹ và suy luận, nhưng thời lượng làm bài khiến thí sinh khó có đủ thời gian xử lý thoải mái. "Ngay cả tôi cũng phải dùng phương pháp loại trừ ở một số câu hỏi. Điều đó cho thấy kỹ năng làm bài thi đang đóng vai trò khá lớn trong việc tìm ra đáp án", Ryan chia sẻ.
Với 6 năm học tiếng Việt, anh nhận thấy việc sử dụng thành thạo một ngôn ngữ không nhất thiết phải gắn với khả năng ghi nhớ nhiều thuật ngữ học thuật chuyên sâu. Một bài thi ngoại ngữ lý tưởng nên đánh giá cả năng lực đọc hiểu lẫn khả năng sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống gần gũi với đời sống.
Cần tăng tỷ trọng kỹ năng nghe - nói
Dù ghi nhận đề thi được xây dựng công phu, Ryan nhận định bài thi vẫn cần cân bằng hơn giữa yêu cầu học thuật và tính ứng dụng thực tế. Một số từ vựng và ngữ cảnh có tính học thuật cao, trong khi mục tiêu quan trọng của việc học ngoại ngữ là giao tiếp hiệu quả trong học tập, công việc và đời sống hằng ngày. "Tôi nghĩ đề thi hiện chưa thực sự hướng nhiều đến giao tiếp. Học sinh phải học khá nhiều từ vựng mà trên thực tế có thể không thường xuyên sử dụng trong cuộc sống hằng ngày", anh nhận xét.
Ryan góp ý rằng trong tương lai, hệ thống đánh giá có thể bổ sung hoặc tăng tỷ trọng các kỹ năng nghe và nói bên cạnh kỹ năng đọc hiểu. Các tình huống nên gần gũi hơn với trải nghiệm thực tế, như nghe thông báo trên phương tiện công cộng, làm thủ tục sân bay, giao tiếp nơi công sở hoặc xử lý tình huống khi học tập và sinh sống ở nước ngoài. Theo anh, những nội dung này vừa đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ trong đời sống, vừa tạo động lực để dạy và học tiếng Anh hướng đến năng lực giao tiếp.
"Tôi không muốn thấy một người làm bài thi rất tốt nhưng lại gặp khó khăn khi giao tiếp. Mục tiêu cuối cùng của việc học ngoại ngữ là có thể sử dụng được ngôn ngữ đó trong cuộc sống", Ryan chia sẻ.
