Ngày 24/7/2026, tại TP.HCM, giáo viên cả nước tham gia tập huấn về giáo dục học sinh diện hòa nhập (HSHN), cho thấy đây không còn là nhiệm vụ riêng của một số trường mà đã trở thành yêu cầu toàn ngành.
Học sinh hòa nhập ngày càng tăng
Giáo dục hòa nhập là hình thức tổ chức cho học sinh khuyết tật học cùng học sinh không khuyết tật trong các cơ sở giáo dục phổ thông. Phần lớn HSHN hiện nay theo mô hình hòa nhập thay vì học tại cơ sở chuyên biệt. Đây là sự bảo đảm quyền học tập bình đẳng của mọi công dân.
HSHN trong trường phổ thông rất đa dạng: khuyết tật vận động, khiếm thị, khiếm thính, tự kỷ nhẹ, khuyết tật trí tuệ hoặc khó khăn giao tiếp, học tập. Số lượng HSHN ngày càng tăng. Chỉ riêng một trường THPT tại phường Tây Thạnh, TP.HCM, năm 2026 có khoảng 50 em, riêng khối lớp 10 đã hơn 20 em, tăng rõ rệt so với các năm trước.
Nguyên nhân một phần do nhận thức xã hội về quyền người khuyết tật thay đổi tích cực, phụ huynh mạnh dạn đưa con đến trường. Mặt khác, hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện tiếp cận giáo dục bình đẳng. Việc giáo dục HSHN dựa trên Luật Người khuyết tật năm 2010 và Thông tư số 03/2018/TT-BGDĐT quy định về tiếp nhận, xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, tổ chức dạy học và đánh giá kết quả học tập.
Những bất cập khi triển khai giáo dục hòa nhập
Mặc dù chủ trương được đồng thuận cao, nhưng triển khai thực tế còn nhiều khó khăn. Theo báo cáo viên trong buổi tập huấn sáng 24/7, tại TP.HCM, việc chẩn đoán, đánh giá HSHN còn khó khăn do chưa có công cụ chuẩn thống nhất toàn quốc về chẩn đoán tâm lý – giáo dục.
Năng lực chuyên môn của giáo viên là khó khăn đầu tiên. Phần lớn giáo viên phổ thông được đào tạo giảng dạy môn học, chưa trang bị đầy đủ kiến thức giáo dục đặc biệt. Nhiều giáo viên lúng túng khi xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, lựa chọn phương pháp phù hợp hay đánh giá sự tiến bộ của HSHN. Tập huấn hiện nay cần thiết nhưng phải bám sát thực tế đối tượng.
Khó khăn thứ hai là chương trình giáo dục phổ thông và áp lực thi cử, đặc biệt ở cấp THPT với nội dung học thuật cao. HSHN có khả năng tiếp thu khác nhau, khiến giáo viên khó vừa bảo đảm tiến độ chung vừa quan tâm từng em.
Thiếu nguồn lực hỗ trợ cũng là trở ngại. Nhiều trường chưa có giáo viên chuyên trách giáo dục đặc biệt, chuyên gia tâm lý hoặc nhân viên hỗ trợ. Cơ sở vật chất như đường dốc cho xe lăn, thiết bị hỗ trợ khiếm thị, khiếm thính hay học liệu chuyên biệt chưa được đầu tư đồng bộ. Gánh nặng hỗ trợ chủ yếu đặt lên vai giáo viên chủ nhiệm và bộ môn.
Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường ở một số nơi chưa chặt chẽ. Phụ huynh chưa chia sẻ đầy đủ tình trạng của con, giao hẳn việc giáo dục cho nhà trường hoặc kỳ vọng quá cao vào kết quả học tập, gây khó khăn cho việc xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp. Đây là điểm băn khoăn của nhiều giáo viên trong buổi tập huấn.
Để giáo dục học sinh hòa nhập đi vào thực chất
Nhiều giáo viên kiến nghị xây dựng văn hóa trường học hòa nhập, nơi mọi học sinh đều được tôn trọng, không bị kỳ thị và có cơ hội phát triển theo khả năng. Cần đầu tư mạnh cho bồi dưỡng giáo viên, hình thành đội ngũ giáo viên nòng cốt về giáo dục hòa nhập.
Một giải pháp quan trọng là cá thể hóa quá trình giáo dục: điều chỉnh phương pháp, hình thức kiểm tra và đánh giá sự tiến bộ trên cơ sở năng lực của học sinh, thay vì chỉ so sánh với mặt bằng chung.
Cần tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng hỗ trợ như cơ sở y tế, trung tâm giáo dục đặc biệt, chuyên gia tâm lý và tổ chức xã hội. Về lâu dài, nhà nước cần hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng tăng cường nguồn lực cho giáo dục hòa nhập, từ đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị hỗ trợ đến chế độ cho giáo viên. Đồng thời, cần quan tâm hơn đến công tác hướng nghiệp, giúp học sinh hòa nhập có cơ hội học nghề, tìm việc làm phù hợp sau khi học xong.
