Giáo dục giới tính trong trường học: Khoảng trống thực tế và giải pháp cấp thiết
Giáo dục giới tính tại các trường học hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của học sinh, theo chia sẻ từ nhiều bạn trẻ và chuyên gia. Bạn N.H.T.B (17 tuổi, Tiền Giang) cho biết kiến thức được học chỉ chiếm khoảng 30-40% so với những gì cần thiết. "Em nghĩ trường cần dạy nhiều hơn, chi tiết hơn về giáo dục giới tính. Khi gặp vấn đề nhạy cảm liên quan đến tình dục hoặc sức khỏe sinh sản, em thường tìm trên TikTok vì nhanh, nhiều thông tin và không ngại", B. chia sẻ.
Giáo dục giới tính chưa "trúng" vào đời sống thật
Tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Trà Anh Duy, giảng viên Khoa Tâm lý học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, nhận định giáo dục giới tính trong trường học hiện có nhưng chưa thực sự phù hợp với đời sống. Ông cho rằng cần hướng đến tính thực tế, dễ áp dụng và không né tránh.
Nhiều học sinh có thể biết tên bệnh hoặc khái niệm "quan hệ an toàn", nhưng lại thiếu kiến thức cụ thể như dấu hiệu cần đi khám, cách sử dụng bao cao su đúng, hay nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) từ quan hệ hậu môn. Trong khi đó, bằng chứng từ nghiên cứu của Barriuso-Ortega và cộng sự (2024) công bố trên Child & Youth Services Review cho thấy chương trình giáo dục giới tính tại trường giúp cải thiện kiến thức, thái độ với bao cao su, sự tự tin khi sử dụng và ý định quan hệ an toàn hơn. Vấn đề không phải là có dạy hay không, mà là cách dạy có đủ cụ thể, thực tế và không né tránh.
Gia đình: Nơi đáng lẽ phải nói sớm nhất nhưng còn nhiều rào cản
Bác sĩ Duy chỉ ra rằng trong nhiều gia đình, cha mẹ thường dặn con "đừng yêu sớm" hoặc "giữ mình" thay vì trò chuyện thẳng thắn về cơ thể, ranh giới, đồng thuận và nguy cơ bệnh tật. Khi chủ đề tình dục bị bao phủ bởi sự ngại ngùng, người trẻ sẽ nghĩ đây là điều "không nên hỏi" và tự tìm kiếm thông tin ở nơi khác.
Theo nghiên cứu công bố trên JAMA Pediatrics, phân tích 52 nghiên cứu với 25.314 thanh thiếu niên cho thấy giao tiếp giữa cha mẹ và con về tình dục có liên quan tích cực đến hành vi tình dục an toàn hơn. Tuy nhiên, gần 1/4 thanh thiếu niên cho biết chưa từng trao đổi chủ đề này với cha mẹ. Gia đình không chỉ là nơi dạy đạo đức, mà còn cần trở thành "hàng rào an toàn" đầu tiên nếu dám nói đúng lúc.
Bác sĩ Nguyên Phi Yến từ Khoa Tâm thể, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, nhấn mạnh gia đình và nhà trường cần tạo môi trường an toàn, không phán xét, bắt đầu giáo dục giới tính từ sớm với nội dung phù hợp lứa tuổi và khuyến khích đối thoại cởi mở.
Vì sao giới trẻ tìm kiếm thông tin qua mạng xã hội?
Bạn N.D (17 tuổi, Đắk Lắk) chia sẻ: "Từ trước đến nay, khi gặp vấn đề ở vùng nhạy cảm, việc đầu tiên em làm là tra Google vì rất ngại chia sẻ với người khác". Bác sĩ Duy giải thích rằng nhiều bạn trẻ "học lỏm" kiến thức giới tính từ mạng xã hội do tính nhanh chóng, kín đáo, dễ hỏi và không gây xấu hổ. Tuy nhiên, đây cũng là nơi thông tin nửa đúng nửa sai lan truyền nhanh nhất.
Tổng quan nghiên cứu ghi nhận nam vị thành niên có xu hướng dựa vào internet và bạn bè nhiều hơn để tìm hiểu về tình dục. Điều này tiềm ẩn nguy hiểm vì người trẻ cần thông tin nhưng lại lấy từ nơi dễ tiếp cận nhất thay vì nguồn đáng tin cậy.
Bác sĩ Phi Yến cho biết thanh thiếu niên thường tìm đến Google hoặc mạng xã hội vì tính ẩn danh, dễ tiếp cận và tránh được cảm giác xấu hổ khi hỏi trực tiếp về vấn đề nhạy cảm. Tuy nhiên, nhiều nguồn từ mạng xã hội có thể thiếu chính xác hoặc không đầy đủ. Việc thiếu giáo dục về cách nhận diện nguồn tin đáng tin cậy khiến người trẻ bắt đầu từ công cụ tìm kiếm chung thay vì các trang chuyên môn uy tín.
Giải pháp toàn diện từ giáo dục đến y tế
Bác sĩ Duy nhận định: "Về mặt y học và sức khỏe cộng đồng, ca bệnh sùi mào gà ở người trẻ không còn hiếm. Khoảng trống lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở bệnh viện, mà ở khâu giáo dục sớm. Nhà trường cần giáo dục giới tính theo hướng thực tế, dễ áp dụng và không né tránh; gia đình cần trở thành nơi con có thể hỏi mà không sợ bị mắng; còn hệ thống y tế cần đủ thân thiện để người trẻ dám đến khám sớm. Khi đó, việc phòng ngừa STIs và giảm biến chứng sẽ hiệu quả hơn nhiều".
