Dự án Sức khỏe thanh, thiếu niên Việt Nam giai đoạn 2023-2026, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt với nguồn viện trợ không hoàn lại từ Tập đoàn AstraZeneca thông qua Tổ chức Plan International Việt Nam, đã được triển khai tại 26 trường phổ thông và 3 trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội. Dự án hướng tới mục tiêu nâng cao sức khỏe, xây dựng cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc cho học sinh, sinh viên từ 10-24 tuổi thông qua các hoạt động truyền thông, nâng cao năng lực phòng ngừa bệnh không lây nhiễm và xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện.
Thực trạng tham gia thể thao của học sinh nữ
Kết quả triển khai dự án cho thấy, mặc dù Việt Nam đã có nền tảng chính sách về giáo dục thể chất, thể thao trường học, quyền trẻ em và bình đẳng giới, nhưng cơ chế và nguồn lực thúc đẩy sự tham gia thể thao của học sinh, nhất là học sinh nữ, còn chưa rõ nét. Tỷ lệ học sinh nữ tham gia vận động, luyện tập hoặc chơi thể thao ngoài giờ học ở trường chỉ đạt 52,36%, thấp hơn học sinh nam 17,55%. Đặc biệt, chỉ 20,80% học sinh nữ đạt từ 1 giờ vận động/ngày trở lên. Theo các chuyên gia, học sinh nữ không phải là nhóm “không thích thể thao”, nhưng mức độ đam mê thật sự chưa cao; các em chủ yếu tham gia vì sức khỏe, vóc dáng, giảm căng thẳng và phát triển kỹ năng.
Nhận thức của phụ huynh và giáo viên
Thông qua dự án, các bậc cha mẹ và học sinh đã nhận thức được việc chăm chỉ rèn luyện thể dục thể thao góp phần nâng cao sức khỏe và được cảnh báo về tác hại của chất kích thích, đồ ăn nhanh, nghiện thiết bị điện tử dẫn đến các bệnh như béo phì, tim mạch, trầm cảm. Chị Trần Thị Lan, có con học tại Trường trung học cơ sở Gia Thụy (Hà Nội), chia sẻ: “Theo tôi được biết, bệnh không lây nhiễm là các bệnh như béo phì, tiểu đường, ung thư... Các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh này thường là hút thuốc lá thường xuyên, lạm dụng rượu, bia, ăn nhiều đồ chiên rán, đồ ăn nhanh”. Chị Nguyễn Thị Liên, có con đang theo học tại Trường trung học phổ thông Cầu Giấy (Hà Nội), cho biết: “Đến giờ đi ngủ, tôi đều yêu cầu rút wifi, thu điện thoại. Bố mẹ cũng phải tuân thủ việc đi ngủ đúng giờ để làm gương. Thức khuya ảnh hưởng đến mắt, đến sức khỏe và ngày hôm sau các con không thể dậy sớm tập thể dục”.
Theo một số giáo viên Trường trung học phổ thông Nguyễn Gia Thiều (Hà Nội), thông qua các tư liệu, tài liệu hướng dẫn, dự án đã giúp các thầy, cô giáo có thêm hiểu biết và định hướng để đồng hành cùng nhà trường và phối hợp gia đình. Hiện nay, bất kỳ giáo viên chủ nhiệm hay giáo viên bộ môn cũng có thể trở thành một truyền thông viên về sức khỏe.
Kết quả nổi bật và định hướng nhân rộng
Bà Lê Quỳnh Lan, Giám đốc quốc gia Tổ chức Plan International Việt Nam, cho biết: “Dự án được triển khai với cách tiếp cận toàn diện, không chỉ nâng cao nhận thức mà còn thúc đẩy thay đổi hành vi, xây dựng môi trường học đường an toàn, tích cực và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho học sinh, sinh viên”. Sau thời gian triển khai, dự án đã góp phần trang bị kiến thức, kỹ năng về dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động thể lực, chăm sóc sức khỏe tinh thần và phòng ngừa các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm cho thanh, thiếu niên. Nhiều mô hình như “Y tế trường học thân thiện”, “Không gian thể thao cho trẻ em gái”, “Chăm sóc vệ sinh kinh nguyệt trong trường học” đã được triển khai hiệu quả và được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào Chương trình sức khỏe trường học để tiếp tục nhân rộng.
Một trong những kết quả nổi bật của dự án là phát huy vai trò chủ thể của thanh, thiếu niên thông qua các câu lạc bộ, mạng lưới tuyên truyền viên và các sáng kiến truyền thông do chính học sinh, sinh viên khởi xướng, thực hiện.
Vai trò của hoạt động thể chất đối với sự phát triển toàn diện
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Viện trưởng Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh: “Hoạt động thể chất và thể thao có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em, nhất là lứa tuổi trung học cơ sở, giai đoạn các em đang trải qua nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và quan hệ xã hội. Đối với học sinh nữ, việc duy trì thói quen vận động không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe thể chất mà còn hỗ trợ sức khỏe tinh thần, sự tự tin, khả năng hợp tác”. Nghiên cứu này giúp nhận diện rõ hơn những rào cản đang làm hạn chế sự tham gia thể thao của trẻ em gái, đồng thời cung cấp bằng chứng thực tiễn để nhà trường, gia đình và các bên liên quan thiết kế các giải pháp phù hợp hơn.
Đánh giá và đề xuất chương trình giai đoạn 2026-2030
Vụ trưởng Học sinh, Sinh viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Hoàng Đức Minh cho biết: “Dự án Sức khỏe thanh, thiếu niên Việt Nam là mô hình đổi mới, sáng tạo với nhiều hoạt động can thiệp trực tiếp tại trường học, góp phần nâng cao kiến thức, kỹ năng phòng ngừa bệnh không lây nhiễm cho học sinh, sinh viên; đồng thời cung cấp thông tin, hỗ trợ cha mẹ học sinh và giáo viên đồng hành cùng các em trong việc hình thành lối sống lành mạnh, an toàn”. Bên cạnh các hoạt động can thiệp tại trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng phối hợp Tổ chức Plan International Việt Nam triển khai đánh giá tổng kết các chương trình, đề án của Thủ tướng Chính phủ về y tế trường học và chăm sóc sức khỏe học sinh giai đoạn 2021-2025. Kết quả đánh giá là cơ sở quan trọng để Bộ đề xuất, xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2030.
