Chị Mai, 35 tuổi, mẹ của hai con đang học tiểu học, từng nghĩ mình chi tiêu rất tiết kiệm. Đi siêu thị chỉ chọn đồ khuyến mãi, đi chợ luôn mặc cả. Nhưng cuối tháng nhìn lại, 12 triệu đồng tiền ăn uống biến mất lúc nào không hay. Gia đình 4 người với thu nhập khoảng 28 triệu đồng mỗi tháng, tiền nhà đã ổn định, nhưng chi phí ăn uống luôn vượt dự kiến dù không ăn hàng thường xuyên hay mua thực phẩm cao cấp.
Điều khiến chị bất ngờ là không có khoản chi nào quá lớn, nhưng rất nhiều khoản nhỏ lặp lại liên tục. Ví dụ: mỗi lần đi siêu thị mua thêm vài món 'tiện tay', thực phẩm mua dư phải bỏ, đồ ăn vặt cho con, hay gọi thêm 2-3 bữa ngoài vì không kịp nấu. Mỗi khoản chỉ vài chục nghìn đến hơn trăm nghìn, nhưng cộng dồn trong 30 ngày thành con số không nhỏ.
Bảng chi tiêu trước khi kiểm soát
Dưới đây là bảng chi tiêu trung bình mỗi tháng của gia đình chị Mai trước khi thay đổi thói quen:
- Thịt, cá, trứng: 3.200.000 đồng
- Rau củ, trái cây: 1.800.000 đồng
- Sữa, đồ ăn vặt cho trẻ: 2.100.000 đồng
- Gia vị, đồ khô: 900.000 đồng
- Đồ ăn sáng mua ngoài: 1.500.000 đồng
- Đặt đồ ăn buổi tối: 1.200.000 đồng
- Nước uống, nước ép: 700.000 đồng
- Thực phẩm mua dư phải bỏ: 600.000 đồng
- Phát sinh linh tinh: 1.000.000 đồng
- Tổng: 12.000.000 đồng
Chị Mai chia sẻ: 'Điều khiến tôi giật mình là riêng khoản đồ ăn vặt và đồ uống đã gần 3 triệu đồng. Trước đây tôi luôn nghĩ mỗi lần chỉ mua vài hộp sữa chua hay vài chai nước là không đáng bao nhiêu'.
Khi bắt đầu ghi lại từng khoản chi
Chị Mai thử một thay đổi nhỏ: ghi lại toàn bộ chi tiêu ăn uống trong 30 ngày. Không cần ứng dụng phức tạp, chị chỉ dùng ghi chú trên điện thoại. Mỗi lần mua thực phẩm, chị ghi lại: mua gì, hết bao nhiêu tiền, mua vì cần hay mua vì tiện. Sau khoảng 2 tuần, chị nhận ra một số thói quen khiến ngân sách đội lên:
- Đi chợ khi đang đói: Những hôm đi siêu thị buổi chiều muộn, chị thường mua nhiều hơn dự kiến.
- Không lên thực đơn trước: Việc không biết trước sẽ nấu món gì khiến chị mua dư nguyên liệu.
- Tích trữ quá nhiều đồ tươi: Rau, trái cây mua nhiều nhưng không kịp dùng hết.
- Thưởng cho con bằng đồ ăn vặt: Một thói quen phổ biến nhưng khó kiểm soát chi phí.
- Nghĩ rằng đồ uống đóng chai là khoản nhỏ: Nhưng thực tế mỗi tháng lên tới vài trăm nghìn đồng.
Bảng chi tiêu sau 2 tháng điều chỉnh
Sau khi thay đổi cách mua sắm, chi phí ăn uống giảm đáng kể mà bữa cơm vẫn đủ chất:
- Thịt, cá, trứng: 2.900.000 đồng
- Rau củ, trái cây: 1.600.000 đồng
- Sữa, đồ ăn vặt: 1.300.000 đồng
- Gia vị, đồ khô: 800.000 đồng
- Ăn sáng mua ngoài: 900.000 đồng
- Đặt đồ ăn: 600.000 đồng
- Nước uống: 300.000 đồng
- Thực phẩm bỏ đi: 200.000 đồng
- Phát sinh: 600.000 đồng
- Tổng: 9.200.000 đồng
Chỉ sau 2 tháng, gia đình tiết kiệm khoảng 2,8 triệu đồng mỗi tháng, tương đương hơn 33 triệu đồng mỗi năm.
5 thay đổi nhỏ giúp tiền chợ giảm đáng kể
- Lên thực đơn 5 ngày trước khi đi chợ: Không cần quá chi tiết, chỉ cần xác định món chính để tránh mua dư.
- Đi chợ 2-3 lần/tuần thay vì mua tích trữ: Thực phẩm tươi dùng hết nhanh hơn, hạn chế lãng phí.
- Quy định ngân sách cho đồ ăn vặt: Ví dụ 300.000-400.000 đồng/tuần.
- Chuẩn bị sẵn bữa sáng đơn giản tại nhà: Chỉ cần bánh mì, trứng, sữa... cũng giúp giảm đáng kể chi phí ăn ngoài.
- Ghi lại chi tiêu trong ít nhất 1 tháng: Việc nhìn thấy con số cụ thể giúp thay đổi hành vi nhanh hơn bất kỳ lời khuyên nào.
Vì sao tiền chợ dễ vượt kế hoạch?
Chi tiêu ăn uống có 3 đặc điểm: lặp lại mỗi ngày, giá trị từng món không lớn, và dễ phát sinh theo cảm xúc. Chính vì vậy, nhiều gia đình kiểm soát tốt các khoản lớn như tiền nhà, tiền học nhưng lại 'thất thoát' ở chi tiêu nhỏ. Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, chỉ cần giảm 15-20% chi phí ăn uống đã có thể tạo ra khoản tiết kiệm đáng kể mà không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống.
Một thay đổi nhỏ nhưng tác động lớn đến tâm lý tài chính
Chị Mai chia sẻ: 'Tôi không còn cảm giác tiền cứ biến mất mà không hiểu vì sao. Khi biết rõ mình chi vào đâu, tôi chủ động hơn rất nhiều'. Khoản tiền tiết kiệm từ chi tiêu ăn uống được chị chuyển sang quỹ dự phòng gia đình. Chị cho rằng điều quan trọng không phải là cắt giảm cực đoan, mà là hiểu rõ dòng tiền của mình. 'Trước đây tôi nghĩ phải tăng thu nhập mới tiết kiệm được. Nhưng thực ra, chỉ cần nhìn kỹ vào những khoản nhỏ mỗi ngày, đã có thể thay đổi rất nhiều'.
