Việt Nam đã hoàn thành việc cắm 3.400 cột thép nặng 60.000 tấn cho đường dây siêu cao áp 500kV Bắc-Nam mạch 1, một kỳ tích chưa từng có khiến thế giới ngỡ ngàng. Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ngành Điện Việt Nam đã biến những việc tưởng như không thể thành có thể, xây dựng thành công hệ thống 500kV mạch 1, mạch 2 và mạch 3 chạy dọc đất nước. Hệ thống này trở thành “huyết mạch” và “trục xương sống” của hệ thống điện quốc gia, đảm bảo truyền tải và cung cấp điện cho nền kinh tế.
Bối cảnh ra đời và quyết định lịch sử
Theo Bộ Công thương, vào đầu những năm 90 của thế kỷ 20, miền Nam với nền kinh tế năng động có nhu cầu điện rất lớn, luôn đối mặt với thiếu điện. Trong khi miền Bắc lại thừa điện, các nhà máy không phát huy được tối đa công suất. Trước tình hình đó, ngày 25/2/1992, dự án xây dựng đường dây 500kV Bắc – Nam được phê duyệt với thời gian hoàn thành là 2 năm, cho phép thực hiện đồng thời các bước từ khảo sát, thiết kế, nhập vật tư, thiết bị và thi công. Ngày 5/4/1992, công trình được khởi công và sau 2 năm, đường dây siêu cao áp 500 kV đầu tiên tại Việt Nam hoàn thành, đưa vào vận hành, đánh dấu bước trưởng thành quan trọng của ngành Điện lực Việt Nam trong nghiên cứu, khảo sát, thiết kế, xây dựng, quản lý vận hành và hợp tác quốc tế.
Sự chung sức của nhiều lực lượng
Để hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ trong 2 năm, các Công ty xây lắp 1, 2, 3, 4, Tổng công ty Sông Đà và lực lượng quân đội gồm Binh đoàn 12, Binh đoàn 15, Quân khu 4, Quân khu 5, Quân đoàn 1, Quân đoàn 3 cùng nhiều đơn vị khác đã đóng góp rất lớn. Bên cạnh đó, chính quyền 17 tỉnh, thành phố và người dân trong khu vực có công trình đi qua cũng tạo điều kiện mọi mặt. Ngày 27/5/1994, tại Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia, hệ thống điện Việt Nam với 4 tổ máy của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình tại Trạm 500 kV Đà Nẵng qua đường dây 500kV chính thức đưa hệ thống 500kV vào vận hành. Mạch 1 dài 1.487 km, gồm 3.437 cột đi qua 17 tỉnh thành, 7 lần vượt sông và 17 lần vượt quốc lộ, chạy từ Hòa Bình đến Phú Lâm.
Tác động kinh tế vượt bậc
Việc hoàn thành công trình trong 2 năm là một kỳ tích về tốc độ xây dựng, thể hiện quyết tâm và trình độ trí tuệ của người làm điện Việt Nam, được thế giới đánh giá cao. Đưa vào vận hành đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 đã giải quyết căn bản tình trạng thiếu điện của miền Nam và miền Trung. Cụ thể, điện thương phẩm toàn quốc tăng trưởng từ 5-6% giai đoạn 1990-1992 lên 18,2% giai đoạn 1993-1997, với đỉnh điểm 21% năm 1995. Riêng khu vực miền Trung và miền Nam tăng 21% giai đoạn 1993-1997 và 25% năm 1995. Điều này góp phần đưa tốc độ tăng trưởng GDP từ 5,1% năm 1990 lên 9,5% năm 1995, trong đó sản lượng công nghiệp tăng bình quân 12-14% giai đoạn 1990-1995, vượt các chỉ tiêu Đại hội VII của Đảng.
Sự phát triển lên mạch 2 và mạch 3
Mạch 2 dài 1.596 km, thi công từ 2001 đến 2005. Giai đoạn này, đường dây 500kV mạch 1 thường xuyên quá tải khi truyền tải công suất từ Trung tâm Nhiệt điện Phú Mỹ ra miền Bắc. Lãnh đạo EVN đã trình Chính phủ cho phép xây dựng đường dây 500kV mạch 2. Khác với mạch 1 có chuyên gia nước ngoài tư vấn, giám sát và vật tư nhập ngoại, mạch 2 do cán bộ, công nhân Việt Nam đảm nhận toàn bộ từ thiết kế, thi công, chế tạo cột thép đến giám sát, nghiệm thu, khẳng định năng lực làm chủ khoa học công nghệ mới cho công trình lớn, kỹ thuật cao. Ngày 23/9/2005, toàn bộ đường dây 500kV mạch 2 chính thức vận hành. Cuối cùng, dự án đường dây 500 kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối hoàn thành sau khoảng 6 tháng thi công. Về quy mô, mạch 1 cần 60.000 tấn cột thép thì mạch 3 cần tới 139.000 tấn thép, gấp hơn 2 lần. Tháng 8/2025, dự án đường dây 500 kV mạch 3 từ Quảng Trạch (Quảng Bình) đến Phố Nối (Hưng Yên) chính thức khánh thành. Dự án có chiều dài 519 km, 2 mạch, tổng mức đầu tư hơn 22.300 tỷ đồng (gần 1 tỷ USD).
