Một cuộc khảo sát do YouGov thực hiện cho Quỹ Sức khỏe Tâm thần (Mental Health Foundation) với hơn 2.500 người từng trải qua các vấn đề tâm lý cho thấy 28% nam giới thừa nhận không tìm kiếm hỗ trợ y tế khi gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới là 19%. Không chỉ ngần ngại tiếp cận dịch vụ chuyên môn, nam giới cũng ít chia sẻ cảm xúc với người thân. Khoảng một phần ba phụ nữ cho biết họ đã tâm sự với gia đình hoặc bạn bè trong vòng một tháng kể từ khi vấn đề xuất hiện, trong khi tỷ lệ này ở nam giới chỉ khoảng một phần tư. Hơn một phần ba nam giới cho biết họ chờ hơn hai năm hoặc không bao giờ nói với ai về khó khăn tinh thần của mình, con số tương ứng ở nữ giới thấp hơn đáng kể.
Rào cản văn hóa và định kiến giới
Theo ông Mark Rowland, Giám đốc Quỹ Sức khỏe Tâm thần của Vương quốc Anh, vấn đề không đơn thuần nằm ở khả năng tiếp cận dịch vụ y tế mà sâu xa hơn là một khuôn mẫu văn hóa đã ăn sâu vào cách xã hội nhìn nhận nam giới. Ông cho rằng việc ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe tâm thần phụ thuộc rất lớn vào việc liệu nam giới có cảm thấy đủ thoải mái để chia sẻ những khoảnh khắc yếu lòng hay không. Tại một buổi tọa đàm về sức khỏe tâm thần nam giới do Trường Y tế Công cộng thuộc Đại học Harvard tổ chức, người dẫn chương trình podcast “Unstuck Yourself” Bryce Spencer-Jones đã mở đầu bằng câu nói: “Đàn ông thường chỉ nhận được những bông hoa đầu tiên trong đời vào chính ngày tang lễ của họ”. Đằng sau câu nói ấy là thực tế rằng nhiều nam giới lớn lên cùng những kỳ vọng về sự cứng rắn, độc lập và khả năng chịu đựng. Việc bộc lộ cảm xúc tiêu cực thường bị xem là dấu hiệu của sự yếu đuối.
Thiếu nhận thức về cảm xúc
Theo bác sĩ tâm thần Kevin Simon, Giám đốc phụ trách sức khỏe hành vi của thành phố Boston và giảng viên Trường Y thuộc Đại học Harvard, nhiều nam giới không chỉ ngại tìm kiếm trị liệu mà còn thiếu nhận thức về chính cảm xúc của mình. Ông cho rằng quá trình này bắt đầu từ rất sớm: “Thông thường khi các bé trai bộc lộ cảm xúc từ nhỏ, các em sẽ được xã hội định hướng để kìm nén chúng thay vì tìm hiểu và gọi tên những cảm xúc đó”. Hệ quả là khi trưởng thành, nhiều người đàn ông gặp khó khăn trong việc nhận diện tình trạng tinh thần của chính mình. Họ có thể cảm thấy áp lực, kiệt sức, tức giận hoặc mất phương hướng nhưng không nhận ra đó là những dấu hiệu cần được hỗ trợ chuyên môn. Rào cản không chỉ là định kiến xã hội mà còn là khoảng trống về kỹ năng nhận diện và quản lý cảm xúc.
Từ giận dữ đến im lặng: những biểu hiện bị hiểu sai
Diễn viên hài Dave Chawner, người từng sống chung với chứng chán ăn và trầm cảm trong suốt 10 năm trước khi tìm kiếm sự hỗ trợ, cho rằng xã hội vẫn tồn tại một tiêu chuẩn kép đối với cảm xúc của nam giới. Theo anh, nam giới thường được chấp nhận khi thể hiện sự tức giận, nhưng những cảm xúc như buồn bã, lo âu hay tổn thương lại dễ bị đánh giá là yếu đuối. Điều này khiến nhiều người lựa chọn che giấu cảm xúc thật hoặc chuyển hóa chúng thành những hành vi dễ được xã hội chấp nhận hơn. Sự im lặng kéo dài không làm vấn đề biến mất, ngược lại, nó có thể khiến các khó khăn tâm lý trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian.
Chiến dịch thay đổi nhận thức
Trong những năm gần đây, nhiều chiến dịch truyền thông đã cố gắng thay đổi cuộc đối thoại xoay quanh sức khỏe tâm thần nam giới. Tại Mỹ, chiến dịch “Kicking the Stigma” do Kalen Jackson, Phó Chủ tịch đội bóng Indianapolis Colts, sáng lập là một ví dụ điển hình. Thay vì chỉ cung cấp thông tin, chiến dịch tập trung vào việc để chính các vận động viên nổi tiếng chia sẻ trải nghiệm cá nhân liên quan đến sức khỏe tâm thần. Theo Jackson, nhiều người hâm mộ có thể không chủ động tìm hiểu về sức khỏe hành vi, nhưng họ sẽ chú ý khi thần tượng của mình lên tiếng. Trong bối cảnh bóng bầu dục thường được xem là biểu tượng của sức mạnh và bản lĩnh nam giới tại Mỹ, việc các cầu thủ công khai nói về lo âu, áp lực hay trị liệu tâm lý đã tạo ra tác động đặc biệt mạnh mẽ.
Liệu pháp tâm lý không chỉ dành cho người khủng hoảng
Một trong những rào cản lớn khác là quan niệm sai lầm về trị liệu tâm lý. Nhiều người vẫn xem việc gặp chuyên gia tâm lý là dấu hiệu cho thấy ai đó đang ở trong tình trạng nghiêm trọng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng trị liệu còn là quá trình học hỏi kỹ năng quản lý cảm xúc, giao tiếp và đối mặt với căng thẳng. Rapper Logic từng chia sẻ rằng anh đã phải vật lộn với cảm giác bị gắn nhãn là người mắc chứng lo âu sau một cơn hoảng loạn nghiêm trọng. Sau đó, thông qua việc gặp chuyên gia tâm lý hằng tuần, anh dần học được cách đối diện và xử lý cảm xúc hiệu quả hơn. Theo Martin Pierre, cựu Chủ tịch Hiệp hội Tâm lý học Massachusetts, một trong những yếu tố quan trọng nhất giúp nam giới cởi mở hơn là cảm giác được kết nối. Ông nói: “Những không gian an toàn cho phép nam giới chứng kiến nỗi đau của nhau, đồng thời cho phép họ bộc lộ sự yếu lòng. Khi bạn sẻ chia, bạn sẽ được chữa lành.”
Định nghĩa lại bản lĩnh đàn ông
Điểm chung trong các cuộc thảo luận từ giới chuyên gia, nhà hoạt động xã hội đến những người có ảnh hưởng là nhu cầu về một sự thay đổi văn hóa sâu rộng. Trong nhiều thập kỷ, hình mẫu nam giới lý tưởng thường gắn với khả năng chịu đựng, tự giải quyết mọi vấn đề và không để lộ điểm yếu. Tuy nhiên, chính những kỳ vọng đó đôi khi lại trở thành rào cản khiến nhiều người đàn ông không thể tiếp cận sự hỗ trợ khi cần thiết. Theo Mark Rowland, việc cởi mở về sức khỏe tâm thần đòi hỏi lòng dũng cảm thực sự. Điều đó không làm suy giảm nam tính mà giúp con người kết nối sâu sắc hơn với chính bản thân mình. Martin Pierre cũng đưa ra một góc nhìn tương tự khi cho rằng đã đến lúc xã hội cần định nghĩa lại khái niệm bản lĩnh đàn ông: “Sự yếu lòng nên được nhìn nhận như một bản chất đích thực của nam giới và là một biểu hiện của sức mạnh”. Khi những chuẩn mực đó thay đổi, việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý có thể sẽ được nhìn nhận như một hành động của sự trưởng thành và can đảm, thay vì một dấu hiệu của sự yếu đuối.
