Huyết áp là một chỉ số biến động, thay đổi liên tục trong suốt 24 giờ tùy theo hoạt động và nhịp sinh học của cơ thể. Theo bác sĩ tim mạch Deebanshu Gupta từ Bệnh viện Sarvodya, Jalandhar, Ấn Độ, cơ thể luôn điều chỉnh huyết áp để đáp ứng nhu cầu hoạt động. Khi vận động, huyết áp tăng để đưa nhiều máu giàu oxy đến các cơ; khi nghỉ ngơi hoặc ngủ, huyết áp giảm. Những dao động nhỏ này hoàn toàn bình thường nếu chỉ số tổng thể vẫn ổn định.
Nhịp sinh học ảnh hưởng đến huyết áp như thế nào?
Huyết áp thường tuân theo nhịp sinh học 24 giờ. Theo American Journal of Hypertension, huyết áp bắt đầu tăng ngay trước khi thức dậy do cơ thể tiết cortisol và adrenaline, làm tim đập nhanh hơn và mạch máu co nhẹ để chuẩn bị cho các hoạt động trong ngày. Hiện tượng này gọi là tăng huyết áp buổi sáng.
Ban ngày, huyết áp ở mức cao nhất vì cơ thể làm việc, vận động và ăn uống. Chỉ số này tiếp tục thay đổi theo mức độ vận động và trạng thái cảm xúc. Đến buổi tối, khi cơ thể thư giãn, huyết áp giảm dần.
Trong lúc ngủ, huyết áp thường giảm khoảng 10 - 20%, hiện tượng này gọi là hạ huyết áp về đêm. Nếu huyết áp không giảm trong giấc ngủ, nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và bệnh thận có thể cao hơn, theo các nghiên cứu.
Các yếu tố làm thay đổi chỉ số huyết áp
Ngoài nhịp sinh học, nhiều yếu tố hàng ngày cũng ảnh hưởng đến kết quả đo huyết áp. Vận động làm huyết áp tăng tạm thời vì tim phải bơm nhiều máu hơn để đáp ứng nhu cầu cơ thể. Tuy nhiên, British Journal of Sports Medicine cho biết tập thể dục đều đặn giúp giảm huyết áp khi nghỉ ngơi theo thời gian.
Cảm xúc mạnh như lo âu, tức giận hoặc sợ hãi cũng khiến huyết áp tăng trong thời gian ngắn do hormone căng thẳng. Sau bữa ăn, huyết áp có thể thay đổi; Hiệp hội Tim mạch Mỹ lưu ý caffeine làm huyết áp tăng tạm thời, thực phẩm nhiều muối làm tăng huyết áp lâu dài, còn uống nhiều rượu cũng tăng nguy cơ tăng huyết áp.
Bác sĩ Gupta nhấn mạnh huyết áp còn thay đổi theo tư thế: nằm, ngồi hay đứng. Đứng dậy quá nhanh có thể khiến huyết áp giảm chốc lát. Vì vậy, để có kết quả chính xác, mỗi lần đo tại nhà nên duy trì cùng một tư thế ngồi.
Tại sao không nên đánh giá sức khỏe chỉ bằng một lần đo?
Do huyết áp luôn dao động trong ngày, bác sĩ không chẩn đoán tăng huyết áp chỉ dựa trên một kết quả. Việc đo đúng cách, vào cùng thời điểm mỗi ngày và theo dõi trong thời gian dài mới phản ánh chính xác tình trạng tim mạch.
Nếu huyết áp luôn cao hoặc luôn thấp, thay đổi bất thường không rõ nguyên nhân, hoặc kèm theo các triệu chứng như đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, nhìn mờ, chóng mặt hoặc ngất, cần đi khám để được đánh giá và điều trị kịp thời.
