Thực trạng đáng báo động về tài chính của gen Z
Dù sở hữu mức thu nhập không hề thấp, thậm chí thuộc nhóm dẫn đầu, nhiều người trẻ hiện nay vẫn rơi vào vòng xoáy chi tiêu và đối mặt với nghịch lý không có tiền tiết kiệm. Một buổi tối lướt mạng xã hội, không khó để bắt gặp những hình ảnh các bạn trẻ check-in tại các quán cà phê sang chảnh, khoe những chuyến du lịch đắt đỏ hay sở hữu các món đồ công nghệ đời mới nhất. Nhiều người trong số họ có mức thu nhập rất cao, thậm chí chạm mốc hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Thế nhưng đằng sau vẻ hào nhoáng đó là một thực tế đáng lo ngại khi không ít người đang sống trong tình trạng cạn túi trước kỳ lương tiếp theo. Theo số liệu khảo sát từ Bank of America do Reuters công bố, có tới 42% người trẻ thuộc gen Z thừa nhận họ đang phải sống dựa vào từng kỳ lương, và ngay cả trong nhóm có thu nhập cao thì tỷ lệ này vẫn lên tới 29%.
Sập bẫy mua trước trả sau vì sự tiện lợi
Sự bùng nổ của các ứng dụng mua sắm trực tuyến như Shopee, TikTok Shop hay các chương trình trả góp điện thoại, điện máy đã tạo nên một thói quen tiêu dùng mới. Chuyên gia tài chính Beth Kobliner nhấn mạnh trên tạp chí Fortune rằng mô hình "Mua trước, trả tiền sau" (BNPL) đang trở thành một cái bẫy vô hình.
Việc chỉ phải trả một khoản tiền rất nhỏ ban đầu khiến người tiêu dùng mất đi cảm giác "đang tiêu tiền", từ đó dễ dàng chốt đơn nhiều hơn và chi mạnh tay hơn. Tuy nhiên, khi gom nhiều khoản trả góp nhỏ lại cùng một lúc, dòng tiền cá nhân sẽ lập tức mất kiểm soát. Số liệu thực tế cho thấy 59% người trẻ từng sử dụng dịch vụ này, nhưng có tới 57% trong số đó đã rơi vào tình trạng chậm thanh toán do không quản lý được các danh mục trả góp của mình.
Áp lực lạm phát lối sống từ mạng xã hội
Hàng ngày, việc chứng kiến bạn bè check-in du lịch, khoe xe mới, đồng hồ hiệu hay những bữa ăn đắt đỏ trên TikTok, Instagram và Facebook tạo ra một áp lực tâm lý nặng nề. Hội chứng sợ bỏ lỡ khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái "lạm phát lối sống", một khái niệm ám chỉ việc chi phí sinh hoạt tự động tăng lên tỷ lệ thuận với thu nhập.
Thay vì trích phần tiền lương tăng thêm để tích lũy, họ lại vội vàng nâng cấp tiêu chuẩn sống để bằng bạn bằng bè. Việc chạy theo những giá trị ảo trên mạng xã hội khiến ngân sách cá nhân luôn trong tình trạng thâm hụt, khiến mục tiêu tự chủ tài chính dài hạn ngày càng trở nên xa vời.
Nhầm lẫn tai hại giữa đầu tư và đánh cược
Khảo sát của tạp chí Fortune chỉ ra một thực trạng đáng báo động khi có tới 25% người thuộc thế hệ trẻ coi cờ bạc trực tuyến và các thị trường dự đoán là một hình thức đầu tư nghiêm túc. Khoảng một nửa số người trẻ được hỏi cho biết họ đang hoặc từng sở hữu tiền mã hóa, một thị trường vốn có mức độ biến động cực kỳ lớn và rủi ro cao.
Việc thiếu kiến thức nền tảng nhưng lại muốn làm giàu nhanh đã khiến nhiều người nhầm lẫn tai hại giữa đầu tư tài chính và hành vi đánh cược. Việc đổ tiền vào các kênh đầu cơ mạo hiểm với hy vọng đổi đời trong chớp mắt thường dẫn đến kết cục trắng tay, đẩy họ vào những khoản nợ nần chồng chất.
Sập bẫy lời khuyên từ các chuyên gia mạng
Một sai lầm phổ biến khác của giới trẻ hiện nay là đặt niềm tin tuyệt đối vào các "chuyên gia tài chính" tự phong trên mạng xã hội. Thống kê cho thấy 79% người trẻ tiếp nhận lời khuyên về tiền bạc từ các nền tảng video ngắn.
Fortune cảnh báo rằng không phải người có nhiều lượt theo dõi đều thực sự hiểu về tài chính cá nhân. Những nội dung giật gân, những lời hứa hẹn về lợi nhuận khủng hay các mẹo làm giàu nhanh chóng chủ yếu được tạo ra để câu tương tác hoặc lôi kéo người xem tham gia vào các hội nhóm lừa đảo. Việc thiếu bộ lọc thông tin khiến người trẻ dễ đưa ra các quyết định sai lầm dựa trên những lời khuyên thiếu căn cứ khoa học.
Ngó lơ quỹ khẩn cấp vì mải chạy theo tài sản số
Sai lầm lớn nhất và cũng là bài học xương máu của nhiều người trẻ chính là việc hoàn toàn không có quỹ dự phòng tiền mặt. Nhiều người sẵn sàng chi một khoản lớn để mua cổ phiếu, tích trữ crypto hay bàn tán sôi nổi về các đợt phát hành tài sản mới, nhưng số dư trong tài khoản tiết kiệm an toàn gần như bằng 0.
Chuyên gia của Bank of America lưu ý trên Reuters rằng việc thiếu hụt lá chắn tiền mặt phòng thân khiến người trẻ dễ dàng gục ngã trước các biến cố bất ngờ như mất việc, đau ốm hay gia đình có việc đột xuất. Việc quản lý nợ quyết liệt và xây dựng một quỹ khẩn cấp đủ an toàn mới là bước đi cốt lõi để đảm bảo tương lai bền vững.
