Người Xơ Đăng ăn Tết trên đỉnh Ngọc Linh để bảo vệ sâm quý
Trong khi dưới bản làng xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi, rộn ràng với không khí gói bánh, chuẩn bị rượu cần đón Tết, thì trên những đỉnh núi cao, những chòi canh nhỏ bằng gỗ đã đỏ lửa suốt đêm. Đối với người đồng bào Xơ Đăng trồng sâm, Tết không bắt đầu bằng những mâm cỗ đủ đầy, mà bằng những ca trực nối nhau giữa đại ngàn, nhằm bảo vệ thứ tài sản quý giá nhất của mỗi gia đình: những vườn sâm Ngọc Linh, loại cây được ví như “quốc bảo của Việt Nam”.
Thông lệ canh giữ sâm dịp Tết
Theo bà con nơi đây, thời điểm giáp và trong Tết Nguyên đán luôn được xem là những ngày “nhạy cảm”. Lợi dụng lúc nhiều gia đình sum họp ăn Tết, kẻ gian có thể đột nhập, nhổ trộm sâm, loại cây có giá trị kinh tế rất cao. Chưa kể, chuột rừng phá hoại mạnh, chỉ một đêm lơ là cũng có thể khiến cả khoảnh sâm bị “bay màu”. Vì vậy, suốt nhiều năm nay, cứ đến Tết là người dân lại rủ nhau lên núi, thay phiên túc trực ngày đêm.
Anh A Đức, trú tại thôn Đắk Viên, xã Măng Ri, chia sẻ: “Mấy năm nay quen rồi, cứ gần Tết là lên rừng. Ở đây không có ti vi, sóng điện thoại chập chờn, nhưng có sâm, có rừng thì vẫn là Tết.” Gia đình anh là một trong 7 hộ thay phiên nhau canh giữ vườn sâm chung. Từ khoảng 20 tháng Chạp đến mùng 5 Tết, mỗi ca trực kéo dài vài ngày. Trước khi bàn giao, người ca trước phải đi một vòng quanh vườn, kiểm tra kỹ từng hàng rào, từng bẫy chuột rồi mới yên tâm rời chòi.
Hy sinh tiện nghi để bảo vệ sinh kế
Anh A Nghiêm, chủ vườn hơn 5.000 gốc sâm tại xã Măng Ri, cho biết: “Năm nào cũng vậy, cứ đến Tết là anh em lại ‘khăn gói lên núi ăn Tết với sâm’. Một vườn mất là cả làng lo. Trên này lạnh lắm, đêm phải mặc mấy lớp áo, không điện, không sóng điện thoại ổn định. Nhưng ai cũng ráng. Về dưới bản làng ăn Tết thì vui đó, nhưng sợ kẻ gian lợi dụng lúc không có người nhổ trộm sâm.”
Bà con vừa đón Tết ngay tại rừng, vừa chăm sóc sâm, bảo vệ vườn sâm. Họ chuẩn bị các món ăn đơn giản ngay tại các chòi canh, duy trì tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng.
Sâm Ngọc Linh – nguồn sinh kế quan trọng
Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, nhấn mạnh: “Việc bà con Xơ Đăng lên rừng canh sâm dịp Tết đã trở thành thông lệ nhiều năm nay. Sâm Ngọc Linh là cây trồng chủ lực, gắn với sinh kế và tương lai của hàng trăm hộ dân trong xã. Dịp Tết cũng là lúc nguy cơ trộm cắp, chuột phá hoại cao nhất, buộc người dân phải dựa vào tinh thần cộng đồng, thay phiên nhau bảo vệ để cùng nhau giữ sinh kế.”
Những nỗ lực này không chỉ bảo vệ tài sản cá nhân mà còn góp phần giữ gìn “quốc bảo” sâm Ngọc Linh, một loại dược liệu quý hiếm có giá trị kinh tế cao, đồng thời thể hiện sự kiên cường và gắn bó của người dân với mảnh đất quê hương.
